Приближно 40 отсто од жителите на Србија немаат финансиска можност за еднонеделен одмор надвор од нивното место на живеење, додека еден од седуммина не може да си дозволи месо или риба секој втор ден. Повеќе од една третина живеат во домови кои не можат да поднесат неочекувани трошоци, како што е поправка или купување на некој уред, а едно од единаесет лица живее во куќа каде што немаат можност за соодветно затоплување на нивниот дом.
Според студијата на Републичкиот завод за статистика (РЗС) под името “Сиромаштија и социјална нееднаквост во 2024 година”, речиси половина од населението на Србија се чувствува финансиски натоварено од трошоците за домување.
Експертите од оваа статистичка институција нагласуваат дека минатата година стапката на ризик од сиромаштија или социјална исклученост била 24,3 проценти, а во оваа група припаѓаат граѓаните кои се изложени на опасност од сиромаштија, се сериозно материјално и социјално лишени или живеат во домаќинства со многу ниска работна активност. Граѓаните во оваа категорија не можат да си овозможат најмалку пет од тринаесетте ставки кои ја мерат материјалната и социјалната депривација.
Националниот статистички институт ги класифицира овие ставки како неможност на домаќинството да обезбеди соодветно греење за домот, замена на дотраен мебел, автомобил, еднонеделен одмор надвор од домот барем еднаш во годината, како и неможност да се покрие неочекуван трошок во износ од 26.500 динари. Исто така, тука е и неможноста на домаќинството да си дозволи месо или риба (или нивна вегетаријанска алтернатива) во оброк секој втор ден, а се зема предвид и дали домаќинството доцни со плаќање на киријата, ратите за станбен или потрошувачки кредит и сметките за комунални услуги.
Иако стапката на ризик од сиромаштија и социјална исклученост е намалена за 2,9 процентни поени минатата година во споредба со 2023 година, експертите се загрижени за субјективната стапка на сиромаштија, која се мери со одговорот на прашањето “колку ви е тешко да сврзете крај со крај”.
Анализата на Републичкиот завод за статистика покажува дека 11,4 проценти од нашите сограѓани многу тешко ги покриваат месечните трошоци, 23 проценти од нив тешко ги покриваат, а нешто повеќе од половина (52 проценти) од српските граѓани успеваат да го поминат месецот со “извесни тешкотии”. Само десет проценти велат дека ги покриваат месечните трошоци “доста лесно”, околу три проценти од нив сметаат дека живеат “лесно”, а само 0,6 проценти од Србите проценуваат дека ги плаќаат месечните трошоци “многу лесно”.
Во речиси половина од домаќинствата, трошоците за домаќинството претставуваат голем товар за семејниот буџет, а неочекуван трошок од 26.500 динари од сопствениот буџет не би можеле да го платат 34 проценти од домаќинствата.
Анализата на Републичкиот завод за статистика покажува дека речиси секој петти граѓанин на Србија минатата година бил во опасност од сиромаштија – поточно, 19,7 проценти од нив имале приходи пониски од прагот на сиромаштија, кој во 2024 година изнесувал 35.606 динари за едночлено домаќинство. Кога станува збор за семејствата, бројките покажуваат дека прагот на ризик од сиромаштија за домаќинство со двајца возрасни и едно дете под 14 години бил 64.091 динар, а за четиричлено домаќинство со двајца возрасни и две деца под 14 години – 74.773 динари.
Гледано според возраста, пензионерите се најизложени на ризик од сиромаштија, а бројките покажуваат дека дури 24 проценти од оние над 65 години се во опасност од материјална сиромаштија. Најниска стапка на ризик од сиромаштија имало кај граѓаните на возраст од 25 до 54 години – само 16 проценти од нив спаѓаат во оваа категорија.
Регионално, стапката на ризик од сиромаштија е најниска во Белград, каде што изнесува 8,7 проценти, а највисока на југот и истокот од земјата – 28 проценти.
Родово сензитивната статистика покажува дека жените над 65 години и мажите меѓу 55 и 64 години се изложени на најголем ризик од сиромаштија.
