Table of Contents
Будењето среде ноќ, особено ако се случува во приближно ист период, лесно може да нè натера да помислиме дека со нашиот сон нешто не е во ред. Кај многумина токму 3 часот наутро станува „магично“ време на будење, околу кое се создадени бројни митови и теории.
Но, физиологијата на спиењето е многу посложена – и воедно многу поприродна – од популарните објаснувања.
Всушност, кратките будења во текот на ноќта се нормален дел од спиењето. Нашиот мозок не поминува осум часа во една непрекината состојба на сон, туку постојано минува низ различни фази и циклуси. Според Националниот институт за срце, бели дробови и крв (NHLBI), еден циклус на спиење обично трае околу 80 до 100 минути, а во текот на ноќта најчесто се повторуваат четири до шест циклуси. Кратко будење може да се случи меѓу нив, без притоа воопшто да се сеќаваме на него следното утро.
Зошто токму во втората половина од ноќта?
Спиењето не е еднакво во текот на целата ноќ.
На почетокот на ноќта поминуваме повеќе време во длабок сон, односно во третата фаза на не-РЕМ спиењето. Како што ноќта одминува, периодите на длабок сон стануваат пократки, додека РЕМ-фазата постепено се продолжува. Токму затоа во втората половина од ноќта полесно можеме да се разбудиме од звук, светлина, промена на температурата или сопствените мисли.
Тоа значи дека будењето во 3 часот не е нужно некаков „сигнал“ дека организмот нешто не прави како што треба. Можно е едноставно да сте стигнале до полесна фаза од вашиот циклус на спиење.
И уште нешто важно: не мора секоја ноќ да се будите во исто време за да станува збор за нормален сон. Кога еднаш ќе почнете да го забележувате часовникот, мозокот може да стане преокупиран со времето и да создаде впечаток дека будењето се повторува со речиси математичка прецизност.
А што се случува со кортизолот?
Една од најраспространетите теории е дека будењето во раните утрински часови е директна последица на нагло зголемување на кортизолот, хормонот кој е поврзан со будноста и одговорот на организмот на стрес.
Кортизолот навистина следи изразен дневно-ноќен ритам. Неговото лачење се зголемува кон периодот на будење, а најголемиот дел од дневната секреција се случува во часовите околу утринското будење.
Но, тоа не значи дека секое будење во 3 часот може да се објасни со „скок на кортизолот“. На спиењето истовремено влијаат циркадниот ритам, претходниот тек на спиењето, светлината, стресот, навиките, возраста, околината и здравствената состојба.
Затоа е премногу поедноставено да се каже: „Се будите во 3 часот затоа што ви се зголемил кортизолот“.
Кога будењето навистина може да биде проблем?
Едно кратко будење не значи дека имате несоница.
Поголемо внимание заслужува ситуацијата кога честото будење станува правило, трае подолго и почнува да влијае врз функционирањето во текот на денот. Ако редовно останувате будни долго време, со месеци се борите со спиењето или преку ден сте исцрпени, раздразливи и неконцентрирани, тогаш проблемот повеќе не е само во часовникот кој покажува 3:00.
NHLBI ја опишува несоницата како тешкотија со заспивањето, одржувањето на сонот или и со двете, при што може да се појави и чувство дека сонот не ве одморил доволно.
Особено внимание заслужуваат и други симптоми, како силно ‘рчење, паузи во дишењето, гушење или нагло будење со чувство дека не можете да земете воздух, бидејќи тие можат да упатуваат на нарушување на спиењето кое треба да го процени лекар.
Најголемата грешка е веднаш да го погледнете часовникот
Замислете: се будите, гледате 3:07 и веднаш започнувате да пресметувате:
„Ако заспијам сега, ќе имам уште само четири часа и 53 минути сон.“
Потоа гледате повторно.
Поврзани објави
3:18.
3:31.
3:47.
И наместо едно кратко будење, добивате борба со спиењето.
Токму затоа, ако се разбудите во текот на ноќта и сè уште ви се спие, најдобро е да не се оптоварувате со часовникот. Обидете се едноставно да останете опуштени и да му дозволите на телото повторно да влезе во сон.
Ако, пак, сте целосно разбудени и чувствувате дека станувате сè понервозни, корисно е да станете, да останете на пригушено светло и да правите нешто мирно додека повторно не почувствувате поспаност.
Не е важен само моментот кога легнувате
На квалитетот на ноќниот сон влијаат и навиките во текот на целиот ден.
Редовното време на легнување и станување, изложувањето на дневна светлина и внимателното користење на кофеин можат да помогнат во одржувањето на стабилен циклус сон-будност. Светлината е особено важна за нашиот циркаден ритам, а силната вештачка светлина навечер може да го попречи нормалното лачење на мелатонин и да го отежне заспивањето.
Иако алкохолот може на почетокот да предизвика поспаност, тој не е добро решение за проблемите со спиењето. Наместо да го користите како „помош“ за заспивање, подобро е да се откријат причините поради кои сонот е нарушен.
А што е со теоријата дека луѓето порано спиеле во два дела?
Идејата за таканаречениот бифазен сон не е нова. Истражувањата покажуваат дека човечкиот сон е чувствителен на светлината, распоредот и условите во кои живееме.
Но, тоа не значи дека современиот човек треба намерно да го прекинува ноќниот сон или дека спиењето во два одделни периода е нужно подобро за секого. Начинот на кој спиеме се разликува од човек до човек, а потребите зависат и од возраста и од индивидуалниот ритам.
Најважно е да се разбере дека ноќното будење само по себе не е дијагноза.
Значи, ако повторно се разбудите во 3 часот…
Не брзајте да барате скриено значење.
Не значи дека „нешто се случува со вашето тело“ само затоа што часовникот покажува 3:00. Најверојатното објаснување може да биде многу поедноставно: вашиот мозок минува низ нормалните фази на спиењето, а во тој момент сте влегле во полесна фаза во која полесно се будите.
Проблемот не е самото будење, туку она што се случува потоа.
Ако повторно заспиете за неколку минути, најверојатно нема причина за паника.
Но, ако секоја ноќ гледате во часовникот, со часови се обидувате да заспиете и следниот ден едвај функционирате, тогаш веќе вреди да разговарате со лекар или специјалист за спиење.
Зашто понекогаш не е страшно тоа што сте се разбудиле во 3 часот наутро – туку стравот дека нема повторно да заспиете.
Фото: Pexels
