Секоја година на 14 ноември се одбележува Светскиот ден на дијабетесот, посветен на подигнување на свеста за една од најраспространетите хронични заболувања во светот. Целта е да се информира јавноста за ризиците, симптомите, можностите за превенција и значењето на навременото откривање и лекување.
Дијабетесот претставува сериозен глобален здравствен предизвик. Според податоците на Светската здравствена организација, во 2014 година околу 422 милиони возрасни лица во светот живееле со оваа болест, наспроти 108 милиони во 1980 година. Во истиот период, распространетоста на дијабетесот кај возрасната популација се зголемила од 4,7 на 8,5 проценти.
Порастот на бројот на заболени е поврзан и со зголемувањето на факторите на ризик, меѓу кои прекумерната телесна тежина, дебелината и недоволната физичка активност. Особено загрижувачки е што во последните децении дијабетесот се шири побрзо во земјите со низок и среден приход отколку во економски поразвиените држави.
Зошто дијабетесот е опасен?
Дијабетесот е хронично заболување кое се појавува кога панкреасот не произведува доволно инсулин или кога организмот не може ефикасно да го искористи инсулинот што го создава. Како последица, се зголемува концентрацијата на гликоза, односно шеќер, во крвта.
Доколку не се контролира соодветно, болеста може да предизвика сериозни здравствени компликации. Меѓу нив се оштетување на видот и слепило, откажување на бубрезите, срцев и мозочен удар, како и проблеми со циркулацијата кои во потешки случаи можат да доведат до ампутација на долните екстремитети.
Затоа, редовните здравствени контроли, следењето на нивото на шеќер во крвта и соодветната терапија се од исклучително значење за спречување или одложување на компликациите.
Три главни форми на дијабетес
Постојат неколку форми на ова заболување, а најпознати се дијабетес тип 1, тип 2 и гестациски дијабетес.
Дијабетесот тип 1 се карактеризира со недостиг на производство на инсулин. Најчесто се открива во детството и младоста, иако може да се појави и подоцна во животот. Луѓето со оваа форма на дијабетес имаат потреба од редовна инсулинска терапија.
Дијабетесот тип 2 е најчестата форма на болеста. Се појавува кога организмот не може ефикасно да го користи инсулинот. Ризикот е поголем кај лицата со прекумерна телесна тежина, недоволна физичка активност и нездрави животни навики.
Гестацискиот дијабетес се открива за време на бременоста и се карактеризира со зголемено ниво на шеќер во крвта. Оваа состојба бара внимателно следење, бидејќи може да влијае и врз здравјето на мајката и на бебето.
Здравите навики можат да го намалат ризикот
Една од најважните пораки на Светскиот ден на дијабетесот е дека дијабетесот тип 2 во многу случаи може да се спречи или да се одложи со промени во секојдневните навики.
Урамнотежената исхрана, редовната физичка активност, одржувањето здрава телесна тежина и избегнувањето на тутунот се меѓу најважните мерки за намалување на ризикот.
Дополнително, редовните превентивни прегледи овозможуваат навремено откривање на покаченото ниво на шеќер во крвта, дури и кај луѓе кои сè уште немаат забележителни симптоми.
Зошто 14 ноември е избран за одбележување?
Светскиот ден на дијабетесот официјално е воспоставен во 1991 година од страна на Меѓународната федерација за дијабетес и Светската здравствена организација. Датумот 14 ноември е избран во чест на роденденот на Фредерик Бантинг, еден од научниците заслужни за откривањето на инсулинот.
Во 2007 година, Генералното собрание на Обединетите нации со резолуцијата 61/225 го призна 14 ноември како Светски ден на дијабетесот, нагласувајќи ја потребата од меѓународна соработка, подобра здравствена едукација и достапност на медицински третман.
Пораката на овој ден е дека дијабетесот не треба да се игнорира. Навременото откривање, соодветната терапија и здравиот начин на живот можат значително да го подобрат квалитетот на животот и да спречат многу од сериозните последици на болеста.
