Испраќањето пари преку мобилен телефон наскоро би можело да стане многу поедноставно и кога станува збор за трансакции меѓу различни европски држави. Пет големи европски платежни платформи се здружуваат во заедничка мрежа со цел да овозможат меѓусебно поврзување на постојните системи за мобилни плаќања и да ја намалат зависноста од меѓународните платежни компании.
Новата иницијатива, наречена Европска мрежа за плаќања (European Network for Payments – ENP), е основана во Мадрид и обединува услуги што веќе имаат милиони корисници. Во проектот учествуваат шпанскиот Bizum, италијанскиот Bancomat, португалскиот SIBS-MB WAY, скандинавската платформа Vipps MobilePay и европскиот систем EPI/Wero.
Овие пет решенија се активни во вкупно 13 европски држави, а нивната заедничка инфраструктура потенцијално опфаќа повеќе од 70 проценти од населението на Европската Унија и Норвешка, односно околу 130 милиони активни корисници.
Планот предвидува поврзувањето да се реализира во неколку фази. На почетокот акцентот ќе биде ставен на трансферите на пари меѓу граѓаните, а подоцна услугата треба да се прошири и на интернет-трговијата и плаќањата во физичките продавници.
Создавањето заедничка платежна инфраструктура е дел од пошироките европски напори за зајакнување на финансиската независност. Според податоците на Европската централна банка, во 2022 година меѓународните картични мрежи, меѓу кои Visa, Mastercard и American Express, учествувале со околу 61 процент во вкупниот број картични трансакции во еврозоната.
Со поврзување на националните системи, европските компании добиваат можност да развиваат алтернатива што ќе овозможи директни трансфери од банкарска сметка на банкарска сметка, без задолжително користење на глобалните картични мрежи.
Но, паралелно со оваа иницијатива, Европската Унија подготвува уште еден значаен финансиски проект – дигиталното евро.
Иако на прв поглед може да изгледа дека станува збор за два слични проекта, нивната функција е различна. ENP ги поврзува веќе постојните платежни апликации и им овозможува на корисниците да испраќаат пари преку националните банкарски системи.
Дигиталното евро, од друга страна, треба да претставува електронска форма на официјалната европска валута, издадена од Евросистемот, односно Европската централна банка и националните централни банки во еврозоната.
Тоа нема да биде нова валута, ниту криптовалута, туку дигитална верзија на готовинското евро. За разлика од парите на банкарските сметки што ги користиме преку апликациите, дигиталното евро ќе претставува директно побарување кон централната банка.
Предвидено е да може да се користи за плаќања меѓу граѓани, во продавници и при купување преку интернет. Се разгледува и можноста за трансакции без интернет-поврзување.
Една од најавените предности е тоа што основните услуги за плаќање во дигитални евра за граѓаните би биле бесплатни, без надоместоци за издавање и користење.
Важно е и тоа што дигиталното евро нема да ја укине готовината, ниту ќе ги замени постојните банкарски картички и приватните платежни апликации. Сите овие начини на плаќање треба да продолжат да функционираат паралелно.
Европската централна банка разгледува можност за започнување пилот-проект во втората половина на 2027 година, во времетраење од 12 месеци. Доколку бидат усвоени потребните законски решенија и се исполнат сите услови, првото официјално издавање на дигиталното евро би можело да се случи во 2029 година.
Сепак, овие рокови засега се планирани сценарија, а не конечни и гарантирани датуми.
Еден од најголемите предизвици за воведувањето на дигиталното евро ќе биде убедувањето на граѓаните дека новиот систем е безбеден и дека нивните лични и финансиски податоци ќе бидат заштитени.
Истражување спроведено во Шпанија покажало дека довербата во Европската централна банка има позитивно влијание врз подготвеноста на граѓаните да го користат дигиталното евро. Наспроти тоа, стравувањата за приватноста и обработката на личните податоци ја намалуваат заинтересираноста.
Пример за тоа како би можеле да изгледаат идните начини на плаќање веќе постои. Шпанскиот Bizum преку услугата Bizum Pay овозможува бесконтактни плаќања со мобилен телефон директно од банкарска сметка, вклучително и во ситуации кога уредот нема интернет-поврзување.
Европската платежна мрежа и дигиталното евро, според тоа, не се конкурентни проекти, туку две различни решенија што можат меѓусебно да се надополнуваат.
Нивната заедничка цел е европските граѓани да добијат побрзи, поедноставни и подостапни начини за плаќање, а Европа поголема контрола врз сопствената финансиска инфраструктура. Сепак, конечниот успех ќе зависи од тоа дали новите технологии навистина ќе им донесат практични придобивки на корисниците, особено во поглед на безбедноста, приватноста и трошоците.
