Table of Contents
Ако во последните месеци барем еднаш сте отвориле TikTok или Instagram, голема е веројатноста дека сте наишле на терминот cortisol detox.
На социјалните мрежи се споделуваат најразлични совети – од утрински рутини и таканаречени cortisol-friendly појадоци, до суплементи, специјални напивки и тренинзи – со ветување дека можат да го „ресетираат“ хормонот на стресот.
Но, зад овој вирален израз се крие многу посложена приказна.
Дали навистина можеме да го „исчистиме“ организмот од кортизолот или станува збор за уште еден популарен wellness мит?
Што всушност е cortisol detox?
Терминот cortisol detox не е медицински термин. На интернет најчесто се користи за различни рутини чија цел е намалување на хроничниот стрес и поддршка на нормалното функционирање на системот што го регулира одговорот на организмот на стрес.
Идејата произлегува од фактот дека долготрајниот стрес може да биде поврзан со промени во нивото на кортизол, додека недостигот од сон и нарушениот ритам на спиење исто така можат да влијаат врз неговото регулирање.
Но, тоа не е исто што и „наталожување кортизол“ што треба да се исчисти со посебен чај, суплемент или седумдневен детокс.
Кортизолот не е токсин.
Организмот го произведува, го користи и го разградува како дел од нормалниот хормонален систем. Затоа, многу попрецизно е да зборуваме за регулација на кортизолот и управување со стресот, отколку за негово „детоксицирање“.
Дали овој тренд има смисла?
Пред сè, важно е да се разјасни една работа: cortisol detox не постои како медицински третман, ниту кортизолот треба да се „исфрла“ од организмот.
Кортизолот е важен хормон што го произведуваат надбубрежните жлезди и е неопходен за регулирање на метаболизмот, крвниот притисок, нивото на шеќерот во крвта и одговорот на организмот на стрес.
Неговото ниво природно се менува во текот на денот – обично е повисоко наутро, а постепено се намалува како што се приближува времето за спиење.
Сепак, популарниот тренд cortisol detox не е целосно бесмислен. Проблемот е пред сè во називот и во ветувањата што го следат.
Она што на социјалните мрежи се нарекува „детокс на кортизолот“ многу подобро може да се опише како збир од навики што ја поддржуваат здравата регулација на стресот и природниот дневен ритам на кортизолот – квалитетен сон, редовна физичка активност, балансирана исхрана, дневна светлина и техники за релаксација.
Значи, целта не е кортизолот да исчезне.
Целта е да му овозможиме на организмот да го произведува и регулира на начин што одговара на неговите природни потреби.
Дали cortisol detox е мит?
Ако под cortisol detox подразбираме брзо „чистење“ на организмот од кортизол – да, тоа е мит.
Не постои докажана програма што може да го „детоксицира“ кортизолот за неколку дена.
Од друга страна, ако овој тренд го сфатиме како потсетник дека треба да спиеме доволно, редовно да се движиме, квалитетно да се храниме и да најдеме начини да го намалиме секојдневниот стрес, тогаш зад него сепак постои корисна идеја.
Истражувањата покажуваат дека пристапите насочени кон управување со стресот можат да влијаат врз нивото на кортизол. Една мета-анализа на 58 студии, со повеќе од 3.500 учесници, покажала дека практиките како mindfulness, медитацијата и техниките за релаксација се меѓу пристапите што покажале поизразен ефект врз мерките на кортизол.
Оттука, cortisol detox не треба буквално да го спроведуваме како краткорочен „детокс“, туку можеме да го претвориме во поттик за поздрави секојдневни навики.
Како се прави cortisol detox?
Ако сакате да го испробате она што на социјалните мрежи се нарекува cortisol detox, не мора да купувате никаков посебен производ.
Најдобриот пристап е всушност прилично едноставен.
1. Нека приоритет биде сонот
Сонот е еден од најважните фактори за здрава регулација на кортизолот. Хроничните проблеми со спиењето можат да бидат поврзани со повисоки нивоа на кортизол, поради што редовниот ритам на легнување и станување е многу покорисен од кој било препарат за „детокс“.
Тоа не значи дека мора да имате совршена вечерна рутина. Многу поважно е да се обидете да спиете доволно и приближно во исто време да си легнувате и да станувате.
2. Движете се, но не мора постојано да тренирате интензивно
Редовната физичка активност може да придонесе за подобар сон и подобра регулација на стресот. Систематските прегледи и мета-анализи покажуваат дека програмите за физичка активност можат позитивно да влијаат и врз кортизолот и врз квалитетот на сонот.
Затоа cortisol detox не мора да значи уште еден напорен тренинг.
Брзо одење, пилатес, вежби за мобилност, возење велосипед или тренинг со оптоварување можат да бидат сосема доволни за редовно да го активирате телото.
Поврзани објави
3. Излегувајте на дневна светлина
Изложувањето на дневна светлина помага во регулирањето на циркадијалниот ритам, односно внатрешниот биолошки часовник.
Токму изложувањето на дневна светлина, заедно со квалитетниот сон и намалувањето на употребата на екраните пред спиење, се меѓу навиките што можат да го поддржат здравиот дневен ритам на кортизолот.
Затоа, утринската прошетка може да биде многу покорисна од комплицирана утринска напивка за „cortisol detox“.
4. Најдете начин да го намалите стресот
Медитација, длабоко дишење, јога, mindfulness или едноставно неколку минути без телефон можат да бидат дел од секојдневната рутина.
Не постои една универзална техника што одговара на сите. Суштината е да најдете нешто што навистина можете редовно да го практикувате.
Дури и кратка прошетка или неколку минути бавно, контролирано дишење можат да бидат покорисни како дел од долгорочната рутина отколку повремениот „детокс“ што трае само неколку дена.
5. Јадете редовно и разновидно
Не постои посебна cortisol detox диета што може да го „исчисти“ кортизолот од организмот.
Наместо тоа, фокусот треба да биде на разновидна исхрана што обезбедува доволно протеини, влакна, здрави масти, витамини и минерали.
Истото важи и за популарните cortisol cocktails. Нема доволно докази дека ваквите напивки го намалуваат кортизолот или ја подобруваат функцијата на надбубрежните жлезди.
А што е со кафето?
Кофеинот често се појавува на листите на работи што треба да се исфрлат за време на cortisol detox. Сепак, нема потреба секој човек автоматски да престане да пие кафе.
Многу поважно е да обрнете внимание на сопствената реакција на кофеинот, количеството што го внесувате и времето во кое го пиете.
Ако кафето доцна во денот ви го нарушува сонот, намалувањето на внесот може индиректно да помогне во регулирањето на стресот и кортизолот – но тоа не е исто што и „детоксикација“.
Дали „високиот кортизол“ објаснува сè?
Ова е можеби најважниот дел од целата приказна.
На социјалните мрежи симптомите како замор, проблеми со спиењето, промени во телесната тежина, желба за одредена храна или чувство на исцрпеност често автоматски се припишуваат на „висок кортизол“.
Но, ваквите симптоми можат да имаат голем број различни причини.
Поедноставеното објаснување според кое кортизолот е главната причина за зголемување на телесната тежина или за заморот е погрешно. Исто така, терминот adrenal fatigue, односно „замор на надбубрежните жлезди“, кој често се појавува во содржините за cortisol detox, не е призната медицинска дијагноза.
Тој често се користи на интернет за промовирање недокажани тестови и третмани.
Кога кортизолот навистина бара медицинско внимание?
Постојат вистински медицински состојби поврзани со абнормални нивоа на кортизол, меѓу кои се Кушинговиот синдром и надбубрежната инсуфициенција.
Во такви случаи не е доволно да ја промените утринската рутина или да купите суплемент.
Доколку постои сомневање за хормонално нарушување, процената треба да се направи врз основа на соодветна медицинска анамнеза, симптомите и тестовите што ќе ги препорача лекар.
Не се препорачува самостојно да се обидувате да го намалите кортизолот без потврдена медицинска причина.
Cortisol detox всушност е повик за „ресетирање“ на навиките
Можеби токму тука се крие најголемата иронија на овој вирален wellness тренд.
Cortisol detox не подразбира никаков посебен детокс. Не треба да го „чистиме“ организмот од кортизол, бидејќи тој е неопходен за неговото нормално функционирање.
Она што можеме да го направиме е да го поддржиме неговиот природен ритам: да спиеме доволно, да бидеме физички активни, да поминуваме време на дневна светлина, да се храниме разновидно и да најдеме начини секојдневниот стрес да го држиме под контрола.
Затоа, cortisol detox можеме да го гледаме како интересен wellness тренд, но не и како медицински протокол.
Наместо уште еден седумдневен предизвик што ветува „ресет“ на хормоните, многу покорисно е да направиме мали промени што можеме да ги задржиме долгорочно.
На крајот, можеби најдобриот „детокс“ не е оној што трае седум дена, туку здравите навики што стануваат дел од нашиот живот.
Текст: Убавина и здравје
