Table of Contents
За многумина утрото не може да започне без шолја кафе. Мирисот, вкусот и првите неколку голтки често се поврзуваат со моментот кога конечно „се будиме“ и стануваме подготвени за обврските. Но, дали кафето навистина го отстранува заморот или само прави да се чувствуваме побудни?
Одговорот е – да, кафето навистина може да ја зголеми будноста, но не затоа што му дава на организмот дополнителна енергија во класична смисла. Главната улога ја има кофеинот, стимуланс кој делува врз мозокот и го намалува чувството на поспаност.
Како кофеинот го „измамува“ мозокот?
Во текот на денот во организмот постепено се акумулира супстанција наречена аденозин. Нејзиното натрупување е еден од механизмите што придонесуваат да се чувствуваме уморно и поспано.
Кофеинот се врзува за рецепторите на кои инаку би делувал аденозинот и го блокира неговото дејство. Така мозокот привремено не го добива истиот сигнал за поспаност, па се чувствуваме побудни и повнимателни.
Токму поради тоа кафето може да помогне кога сме ненаспани, уморни или ни е потребна поголема концентрација. Истражувањата покажуваат дека кофеинот може да ја подобри будноста и вниманието, особено кога постои зголемен притисок за спиење.
Кафето не го заменува сонот
Иако по шолја кафе може да се чувствуваме многу подобро, тоа не значи дека заморот навистина исчезнал. Кофеинот главно го прикрива чувството на поспаност, додека потребата на организмот за сон останува.
Затоа, ако некој редовно спие премалку и се потпира на кафе за да го помине денот, кофеинот не може долгорочно да го замени квалитетниот ноќен сон.
Проблемот може да биде уште поголем ако кафето се пие доцна во денот. Научните прегледи покажуваат дека кофеинот може да го продолжи времето потребно за заспивање, да го скрати вкупното времетраење на сонот и да влијае врз неговиот квалитет.
Зошто кај некого кафето делува посилно?
Не сите луѓе реагираат на кофеинот на ист начин. Кај некого една шолја кафе може значително да ја подобри будноста, додека друг може речиси и да не почувствува разлика.
На чувствителноста влијаат повеќе фактори, меѓу кои индивидуалниот метаболизам на кофеинот, навиката за консумирање кофеин и времето во кое кафето се пие. Истражувањата покажуваат и значителни индивидуални, вклучително и генетски, разлики во тоа како кофеинот влијае врз будноста и спиењето.
Кај луѓето кои редовно консумираат кофеин може да се развие и одредена толеранција, па со текот на времето истата количина кафе да не го произведува истиот ефект како порано.
Колку кафе е премногу?
За повеќето здрави возрасни лица, американската Агенција за храна и лекови (FDA) наведува дека внес до околу 400 милиграми кофеин дневно генерално не се поврзува со негативни ефекти. Сепак, содржината на кофеин во кафето значително варира зависно од видот, начинот на подготовка и големината на шолјата.
Премногу кофеин може да предизвика нервоза, забрзано чукање на срцето, несоница, вознемиреност, тресење, главоболка или стомачни тегоби. Чувствителноста е индивидуална, па некои луѓе можат да почувствуваат несакани ефекти и со помала количина.
Значи, дали кафето навистина ве буди?
Да – но привремено. Кофеинот навистина ја намалува поспаноста и може да ја подобри будноста и концентрацијата. Сепак, тој не може да ја замени потребата од доволно сон.
Затоа, ако утрото не можете да го замислите без кафе, нема ништо необично во тоа. Но ако секојдневно ви се потребни сè поголеми количества за воопшто да функционирате, тоа може да биде знак дека вистинскиот проблем не е недостатокот на кафе, туку недостатокот на сон.
На крајот, кафето може да ви помогне да се разбудите – но добриот сон е она што навистина го одмора организмот.
