Македонија е земја на контрасти: богата културна и историска традиција, импресивни пејзажи и мултиетнички состав, но со институции кои сè уште се борат да достигнат европски стандарди.
Како што земјата се подготвува за новата фаза од пристапниот процес кон Европската Унија, предизвиците кои ја очекуваат во 2026 година се повеќеслојни. Од ефикасноста на јавната администрација и судството, преку имплементацијата на економските и социјалните реформи, до подготвеноста на општеството да ги искористи сопствените потенцијали – успехот ќе зависи од тоа колку системски и доследно ќе се спроведат најавените мерки.
Мартин Памер, амбасадор на Австрија во Скопје, укажува дека, и покрај подобрувањата во имиџот на земјата и значајните европски усогласувања, суштинскиот напредок бара стабилни институции и долгорочна посветеност на реформите. Во оваа смисла, 2026 година ќе биде тест за капацитетот на Северна Македонија да ја трансформира својата развојна перспектива во опиплива реалност.
Северна Македонија е и останува фасцинантна земја од Југоисточна Европа со значајно културно и историско наследство – со византиски, отомански и изразито македонско-словенски, но и мултиетнички карактер и разновиден, импресивен пејзаж. На ова се додаваат потребните понатамошни инфраструктурни и други важни мерки за модернизација кои би можеле да обезбедат голем простор за економска динамика. Накратко, земја со огромен потенцијал и – ако конечно се реализира – многу ветувачка развојна перспектива.
По речиси две години работа на новата влада и значителен биланс кој е импресивен во многу области, станува сè поочигледен недостатокот на вистински опиплив напредок и спроведување на клучни реформи – реформи кои влијаат и на внатрешната структура на земјата и се неопходни за следниот голем чекор во процесот на пристапување кон Европската Унија.
Ова сигурно не е резултат само на една или дури и на последната влада, туку на континуиран развој откако државата ја стекна својата независност, за што постојат голем број разбирливи, но сепак управливи предизвици. Мора да се признае, сложените пречки наметнати од нејзиниот јужен сосед во минатото, главно вкоренети во историјата на регионот, и сегашната политика на опструкција на Бугарија, за жал остануваат во преден план, но во никој случај не се најголемите проблеми.
Прашањата поврзани со бавното темпо на реформите, кои влијаат на економската состојба, нивото на странски инвестиции, а со тоа и на животниот стандард и условите за живот на луѓето, поконкретно се првенствено функционалноста и ефикасноста на администрацијата и судството; ова е следниот и фундаментален, но и клучен предизвик.
Функционалните институции се најважните столбови и на државата и на економијата. Следствено, јас гледам не само суштински, фактички аспекти – реформи во врска со законодавството, економската, социјалната, судската, еколошката, здравствената и културната политика – туку и дополнителен клучен психолошки и ментален елемент:
Долгорочната и премногу често недоволна колективна и индивидуална мотивација и подготвеност на голем дел од општеството да учествува во активирањето, развојот и користењето на огромниот потенцијал на земјата во различни области – да ја трансформираат сопствената татковина во функционален, уставен и пазарно базиран систем со заедница ориентирана кон перформанси и без корупција. Накратко, да се обликува иднината со лична одговорност, иницијатива и посветеност, и да се раскрсти со воспоставените навики. Иако негувањето на овие навики е разбирливо под одредени околности, сепак е неоправдано.
Поврзани објави
Од средината на 2024 година, резултатите од успешните напори на сегашната влада за конструктивно ширење на „приказната“ и информации за битието, природата и фундаменталните прашања на Северна Македонија – меѓу нејзините партнери во Европската Унија и во светот – станаа очигледни: имиџот на земјата неочекувано се подобри и постои поголемо разбирање за нејзината ситуација и предизвици.
Ова доведе до зголемен интерес кој, сепак, е поврзан и со очекувањата; поточно, конкретното и реално спроведување на потребните и најавените реформи!
За среќа, во последните недели се преземени значајни чекори кон почетокот на преговорите за пристапување: со Акцискиот план за заштита на малцинствата и наскоро завршената работа на „патоказите“ за реформирање на јавната администрација и владеењето на правото, ќе бидат воспоставени предусловите за вистинското започнување, со исклучок на уставните реформи.
Со имплементација на приближно 40% од веќе постигнатите европски стандарди, како што е новиот и многу модерен Закон за енергетика усогласен со стандардите на ЕУ, може да се очекува брз напредок. Здрава јавна администрација и функционално судство – и двете опремени со доволно компетентен и соодветно платен персонал – се исто така основа за динамика во економијата, странски инвестиции и развој на туризмот како еден од клучните сектори на иднината.
Со оглед на растечкото значење на Северна Македонија, Австриската амбасада и нејзините специјализирани оддели беа зајакнати во однос на персоналот и ресурсите во 2024 година.
Покрај вообичаените должности на една дипломатска мисија, тие се фокусираат на конкретни и опипливи проекти што придонесуваат за светла иднина: изградба на нова австриска библиотека на УКИМ; долгорочната поддршка за развој и реформа на противпожарната служба, вклучувајќи ја и нејзината волонтерска компонента; проекти што го промовираат планинскиот туризам, како што се подобрување на планинарските патеки и изградба на планински колиби; и динамичната промоција на економските, образовните и културните односи.
На крај, но не и најмалку важно, централната мотивација за оваа посветеност – но и предизвик – е да се понуди надеж, да се придонесе и да се мобилизира енергија и лична одговорност!
Текст: Економист: Светот во 2026-та
Фото: Горан Десковски
