Илјадници граѓани во Португалија излегоа на улиците барајќи решенија за сè потешката станбена криза и растечките трошоци за живот. Додека цените на недвижностите бележат силен раст, сè поголем број луѓе се соочуваат со проблемот како да обезбедат сопствен дом или да плаќаат кирија без притоа да се откажат од другите основни потреби.
Протестите се одржаа на 10 октомври, под мотото „Não dá mais para viver assim“, што во превод значи „Вака веќе не може да се живее“. Собирите ги организираше граѓанската платформа со истото име, а главната порака беше дека високите трошоци за домување и секојдневниот живот стануваат неодржлив товар за голем дел од населението.
Според португалскиот јавен сервис RTP, илјадници луѓе се собрале во Лисабон, додека стотици граѓани протестирале во Порто. Собири биле организирани и во Авеиро и Брага.
На транспарентите демонстрантите укажувале на проблемот со високите кирии, поради кои многумина се принудени да живеат далеку од градските центри, да патуваат подолго до работното место или да останат во домовите на своите родители и покрај тоа што веќе се возрасни и работоспособни.
Зад незадоволството на граѓаните стојат и податоците за пазарот на недвижности. Според Евростат, цените на станбените недвижности во Португалија во вториот квартал од 2026 година биле повисоки за 16,5 проценти во споредба со истиот период минатата година.
Тоа е највисокиот годишен раст меѓу земјите членки на Европската Унија за кои се достапни податоци. За споредба, просечниот раст на цените на становите и куќите во ЕУ изнесувал 4,7 проценти.
По Португалија следуваат Бугарија, каде што цените пораснале за 15,5 проценти, и Литванија со раст од 14,3 проценти. Така, поскапувањето во Португалија било приближно три и пол пати поголемо од европскиот просек.
Овие бројки се однесуваат на купопродажните цени на станбените недвижности, но притисокот врз домаќинствата не завршува со купувањето стан. Високите кирии, трошоците за храна, енергија и гориво дополнително го оптоваруваат семејниот буџет, особено кај луѓето со пониски и просечни примања.
За многу граѓани, проблемот не е само дали можат да купат недвижност, туку и дали можат да најдат пристојно сместување што ќе одговара на нивните финансиски можности.
Демонстрантите бараат властите да преземат конкретни чекори за ублажување на кризата. Меѓу барањата се мерки за ограничување на растот на трошоците за живот, контрола на цените на основните производи и горивата, како и оданочување на екстрапрофитите на големите компании во банкарскиот, енергетскиот и трговскиот сектор.
Станбеното прашање е една од главните теми на протестите, бидејќи сè повисоките цени им го отежнуваат пристапот до дом на младите, семејствата и граѓаните кои не располагаат со значителен имот или заштеда.
Кога значителен дел од месечните приходи оди за кирија, остануваат помалку средства за храна, превоз, образование, здравствени потреби и други основни трошоци. Во такви услови, дури и редовно вработување не гарантира финансиска сигурност или можност за самостоен живот.
На протестите во Португалија се појавиле и пораки поврзани со случајот на 87-годишната Шпанка Марикармен Абаскал, која била иселена од домот во кој живеела од младоста, објави RTP. Нејзината приказна стана симбол на станбената криза во Шпанија, а нејзиниот случај доби внимание и надвор од границите на земјата.
Ова покажува дека проблемот со достапното домување не е ограничен на еден град или една држава. Во повеќе европски земји, високите цени на недвижностите и кирииите отвораат прашања за станбената политика, заштитата на станарите и можностите младите да започнат самостоен живот.
Кога домот станува недостижен и за луѓе со редовни примања, прашањето за домувањето сè помалку се доживува само како личен финансиски предизвик, а сè повеќе како проблем што бара системски решенија.
