Би рекле дека ни стана рутина да закажуваме годишни систематски прегледи, мамографи, посети на гинеколог, стоматолог и офталмолог… Но проверката на кожата и бенките и прегледот на дерматологот како да се оставени на страна. Ние во редакцијата штотуку го завршивме тој преглед (и може да здивнеме!) – бевме прегледани како дел од годинешната кампања „Еуромеланома“ на 5 јуни.
Тоа нè инспирираше уште еднаш да ја покренеме оваа тема овде, во списанието, во разговор со доц. д-р Татјана Рош, дерматолог-онколог, за да ве потсетиме сите вас кои оваа година заборавивте да направите преглед на бенките, а особено да ги поттикнеме оние кои никогаш не биле на тој преглед.
Експертите предупредуваат дека стапката на меланом постојано се зголемува, пред сè поради неконтролираната изложеност на УВ-зраци во претходните децении, а дополнително, постои ризик и од изложувањето на вештачки извори на УВ-зрачење во солариумите (кои жените, и покрај сите иницијативи за нивна забрана, сепак ги користат многу, наводно како „подготовка“ за изложување на сонце).
Сепак, стапката на петгодишно преживување од меланом е неверојатни 90 проценти ако се дијагностицира рано, поради што рутинските прегледи на кожата навистина можат да направат разлика помеѓу животот и смртта.
Меланомот е еден од најмалигните тумори, но и еден од ретките што можат да се забележат со голо око, а доколку се открие во рана фаза може да се излечи со едноставна хируршка интервенција, апелираат експертите.
Ова се причините поради кои дерматолозите во рамките на проектите како „Еуромеланома“ вложуваат максимални напори за порано откривање на болеста. Како придонес кон таа заложба, преку разговорот со д-р Рош се обидовме да создадеме еден вид водич за одговорно однесување на сонце, кој вклучува редовни кожни прегледи заради рано откривање на меланомот. За да не платите превисока цена со нарушено здравје – фаќајте белешки!
Кој најчесто добива меланом? Односно, кои се факторите на ризик?
Луѓето со посветла кожа, кои биле поинтензивно изложени на сончево зрачење, или на ултравиолетово зрачење во солариумите, особено во детството или младоста, најчесто заболуваат од меланом. Се споменува и наследната тенденција за развој на меланом кај поединци, а многу е важна и состојбата на имунолошкиот систем. Луѓето со слаб имунитет имаат поголем ризик од развој на сите форми на рак, вклучувајќи и рак на кожата.
Дали сите карциноми на кожата се меланом? И дали сите се еднакво опасни?
Малигните тумори или ракот на кожата опфаќаат голем број болести, меѓу кои трет најчест е меланомот. Најчест е карциномот на базалните клетки, кој генерално има добра прогноза. На второ место е сквамозен карцином, главно се јавува кај постари лица и има малку посериозна прогноза.
Меланомот, сепак, не ги поштедува ни младите луѓе, а има поголема тенденција да се шири низ телото (да метастазира), предизвикувајќи сериозни здравствени последици, вклучувајќи и смрт.
Всушност зошто е важно рано откривање на меланомот и каква е состојбата во нашата земја во овој поглед (во споредба со остатокот од светот)?
Рано откриениот меланом може да се излечи со хируршка интервенција, без дополнителни процедури, односно има низок ризик да се шири низ телото. Меланомот што е откриен рано е „in situ“ или „минимално инвазивен“, што значи дека е „тенок“ и има добра прогноза.
Статистиката кај нас покажува дека голем број пациенти сè уште доцна се дијагностицираат, така што имаме поголем процент на развој на метастази и поголема стапка на смртност од меланом во споредба со развиените земји во светот.
Да ги охрабриме оние кои никогаш не биле на овој преглед. Како изгледа рутинскиот преглед на бенките кај дерматолог и колку често се препорачува оваа превенција?
Дерматолошкиот преглед на пациент со бенки треба да ја опфати целата кожа, особено кога станува збор за прв преглед. Се користи дермоскоп, оптички уред кој многу полесно прави разлика помеѓу бенигни и сомнителни промени. Врз основа на наодите од прегледот, како и врз основа на историјата на пациентот, лекарот може да заклучи дали пациентот е повеќе или помалку изложен на ризик и врз основа на ова се дава препорака за потребата и зачестеноста на контролните прегледи. Апсолутно на сите им се препорачува да одвојат неколку минути секој месец и да ја прегледаат својата кожа дома.
Советувате самопреглед на бенките. Како да препознаеме сомнителни промени на кожата? На што треба да обрнеме посебно внимание?
Поврзани објави
Самопрегледот е навистина најважен и е основа за рано откривање на ракот на кожата. Потребни ни се едно или дури две огледала за одредени делови од телото, а помошта од блиска личност е секогаш корисна при самопрегледувањето. Сомнително е обично она што е асиметрично и повеќебојно, што се разликува од повеќето израстоци на кожата, а особено она што спонтано се менува со текот на времето.
Одредени промени можат да бидат и физиолошки, па тоа што нешто се менува не значи дека се работи за рак на кожата, туку значи дека за секој случај треба да се консултирате со лекар.
Дали повредите на бенките се опасни и дали тие се „активатор“ на меланом? Дали и во тој случај е неопходно да се посети специјалист?
Механичките повреди на бенките не се опасни и не се повод за формирање меланом, завршуваат со зараснување на раните како и на секое друго место на кожата. Нема причина да се грижиме ако повредиме бенка за која знаеме дека не е променета претходно, а особено нема причина за паника како да е итен случај. Ако неколку недели по повредата имаме впечаток дека бенката изгледа поинаку, се советува да се прегледа со помош на дермоскоп.
Што друго, освен редовните прегледи, се препорачува за спречување на меланомот?
Редовните прегледи, поточно самопрегледите не ја спречуваат појавата на меланом, туку овозможуваат тој да се открие порано. За да се спречи формирање меланом, се препорачува задолжителна висока заштита од ултравиолетово зрачење, бидејќи тоа е единствениот ризик фактор на кој можеме да влијаеме.
Кожата памети сè… во оваа смисла сè повеќе се истакнува значењето на превенцијата во помладите години од животот… како се објаснува тоа?
Од една страна, во детството, имунолошкиот систем е помалку развиен и помалку способен да ги отстрани оштетувањата, а од друга страна – ако првото оштетување на кожата се случило рано, нивната акумулација во текот на животот е поголема и затоа, можноста за последици е поголема. Истражувањата потврдија дека постои поврзаност меѓу неконтролираното изложување на УВ-зраци во детството и младоста и развојот на меланом и на други форми на рак на кожата.
Освен ракот на кожата, што друго може да предизвика на нашата кожа неодговорното однесување на сонце (прекумерно и незаштитено изложување)?
Покрај ракот на кожата, прекумерната изложеност на УВ-зрачење доведува до промени во структурата на кожата и естетски импликации во форма на развој на дамки и длабоки брчки, кои ги нарекуваме фотостареење на кожата.
Иако добиваме впечаток дека сонцето ѝ е непријател на нашата кожа, сепак имаме и некои придобивки од него, нели? Како да имаме корист од сончањето без да ѝ наштетиме на нашата кожа?
Сонцето емитува спектар на зраци чии делови имаат различни ефекти, и корисни и штетни. Сонцето ни овозможува да уживаме во боите, позитивно влијае на нашето расположение, нè грее и му дозволува на растителниот свет да живее. Што се однесува до ултравиолетовиот дел од сончевото зрачење, познато е дека тој учествува и во синтезата на витаминот Д од провитамините кои мора да се внесат во нашиот организам.
Овој факт е причина за предрасудите дека мораме да се сончаме за да имаме доволно витамин Д. Мора да имаме на ум дека изложувањето на сонце не ни помага доколку не сме внеле провитамин Д преку исхраната, па во практиката често забележуваме дефицит на витамин Д кај луѓето кои се многу изложени на сонце.
Исто така, за синтеза на витамин Д, доволно е изложување на кожата на подлактиците половина час рано наутро или доцна попладне, кога зрачењето е многу послабо.
Според вас, дали воопшто постои безбедно сончање?
Многу е тешко да се дефинира што би било „безбедно сончање“ бидејќи интензитетот и ефектите на зрачењето зависат од многу фактори од надворешната средина, но и од карактеристиките на лицето што се „сонча“. Од оваа причина, се препорачува дефинитивно да избегнуваме директно изложување на УВ-зрачење, а доколку е потребно, да земаме витамин Д во вид на суплементи.
ФОТО: CENTRALITALLIANCE / ISTOCK VIA GETTY IMAGES PLUS, PR
