Тироидната жлезда е мал орган со облик на пеперутка, сместен во предниот дел на вратот, но нејзиното влијание врз организмот е исклучително големо. Таа произведува хормони кои учествуваат во регулирањето на метаболизмот, телесната температура, работата на срцето, потрошувачката на енергија и бројни други процеси во телото.
Кога тироидната жлезда не произведува доволно хормони или, напротив, ги произведува во прекумерни количества, може да дојде до различни промени во здравјето. Проблемите понекогаш се развиваат постепено, па симптомите лесно се припишуваат на замор, стрес, недоволно спиење или забрзаното секојдневие.
Токму затоа е важно да се препознаат промените што траат подолго од вообичаено. Симптомите не мора да значат дека постои заболување на тироидната жлезда, но доколку се повторуваат или се појавуваат во комбинација, треба да се разговара со лекар.
- Необјаснив замор и недостиг на енергија
Постојаното чувство на исцрпеност е еден од можните знаци на нарушена функција на тироидната жлезда. Дури и по доволно сон, човек може да се чувствува уморно, да има помалку енергија за секојдневните активности и потешко да се концентрира.
Ова често се поврзува со хипотироидизам, состојба при која жлездата произведува помалку хормони отколку што му се потребни на организмот. Бидејќи метаболизмот се забавува, може да се појават и други симптоми, како чувствителност на студ, запек и сува кожа.
Сепак, заморот има многу можни причини, меѓу кои анемија, нарушувања на спиењето и други здравствени состојби. Затоа не треба самостојно да се заклучува дека станува збор за проблем со тироидата.
- Неочекувани промени во телесната тежина
Ако телесната тежина се зголемува без значителни промени во исхраната и физичката активност, една од можните причини може да биде намалената функција на тироидната жлезда. Кај хипотироидизмот, забавениот метаболизам може да придонесе за зголемување на тежината, иако промената не е секогаш голема и не се јавува кај сите луѓе.
Од друга страна, хипертироидизмот, односно прекумерното производство на тироидни хормони, може да предизвика губење на килограмите и покрај нормален или зголемен апетит. Некои луѓе забележуваат и зголемено потење, нервоза и забрзана работа на срцето.
Наглите или необјаснетите промени во тежината заслужуваат внимание, но за да се утврди причината потребна е лекарска процена.
- Чувствителност на студ или топлина
Тироидните хормони имаат важна улога во регулирањето на телесната температура. Кога нивото на хормоните е ниско, човек може да чувствува студ и во просторија во која на другите им е пријатно.
Кај зголемената активност на тироидната жлезда може да се појават спротивни симптоми: прекумерно потење, неподносливост на топлина и чувство дека телото постојано е прегреано.
Ако забележите дека многу поинаку ја поднесувате температурата од порано, особено ако истовремено имате замор, промени во тежината или забрзано чукање на срцето, разговарајте со лекар.
- Забрзано чукање на срцето и неправилен пулс
Тироидните хормони влијаат врз работата на срцето. Нивниот вишок може да предизвика забрзан пулс, чувство на силно чукање на срцето или неправилен срцев ритам. Некои луѓе забележуваат дека срцето им чука побрзо и во мирување.
Овие симптоми не треба да се занемаруваат, особено ако се повторуваат или се придружени со треперење на рацете, потење и необјаснета нервоза.
Болка во градите, отежнато дишење, несвестица или силно и продолжено срцебиење бараат итна медицинска процена, бидејќи можат да имаат и други сериозни причини.
- Промени во расположението и концентрацијата
Нарушената функција на тироидната жлезда може да влијае и врз психичката состојба. Кај хипотироидизам, некои луѓе забележуваат забавено размислување, проблеми со концентрацијата, заборавеност или намалено расположение.
Кај хипертироидизам може да се појават нервоза, раздразливост, немир и чувство на внатрешна напнатост. Понекогаш овие промени се забележуваат пред да се појават други очигледни симптоми.
Сепак, промените во расположението не се специфични само за тироидната жлезда. Ако траат подолго, влијаат врз секојдневниот живот или се придружени со други физички промени, добро е да се побара стручна помош.
- Губење на косата и сува кожа
Косата и кожата можат да реагираат на промените во нивото на тироидните хормони. Кај некои луѓе се јавува сува, груба кожа, а косата станува посува, покршлива или почнува повеќе да опаѓа.
Промените може да бидат постепени и да се забележат дури по подолг период. Кај нарушена функција на тироидната жлезда, понекогаш се забележуваат и промени на ноктите.
Но, опаѓањето на косата може да биде поврзано и со недостиг на железо, стрес, хормонални промени, наследност или други причини. Затоа е важно да не се започнува со земање додатоци во исхраната без да се утврди што го предизвикува проблемот.
- Промени во менструалниот циклус
Кај жените, нарушената функција на тироидната жлезда може да влијае врз менструалниот циклус. Менструациите може да станат пообилни, поретки или понепредвидливи, а кај некои жени може да се појават и тешкотии со забременувањето.
Тироидните хормони учествуваат во процесите поврзани со репродуктивното здравје, поради што нивното нарушено ниво може да влијае врз овулацијата и плодноста.
Секоја значајна промена во циклусот не значи автоматски дека постои проблем со тироидната жлезда. Сепак, ако промените се повторуваат, треба да се разговара со гинеколог или матичен лекар, кој ќе процени дали се потребни дополнителни испитувања.
- Запек или почести празнења на цревата
Промените во работата на дигестивниот систем исто така можат да бидат поврзани со тироидните хормони. Кај намалена функција на жлездата, движењето на цревата може да се забави, што доведува до запек.
Кај зголемена функција, напротив, може да се јават почести празнења на цревата или дијареја. Овие симптоми понекогаш се придружени со промени во тежината, нервоза или чувство на топлина.
Бидејќи дигестивните тегоби имаат бројни можни причини, важно е да се земат предвид и нивното времетраење, исхраната, употребата на лекови и другите симптоми.
- Оток или грутка во пределот на вратот
Еден од знаците што заслужуваат посебно внимание е видливо зголемување или оток во предниот дел на вратот, каде што се наоѓа тироидната жлезда. Тоа може да биде поврзано со зголемена жлезда, позната како гушавост, или со јазол во тироидното ткиво.
Не секоја грутка е опасна, а многу јазли на тироидната жлезда се бенигни. Сепак, секоја нова грутка или необјаснето зголемување на вратот треба да го процени лекар.
Ако имате и тешкотии при голтање или дишење, промена на гласот или брзо зголемување на отокот, побарајте медицинска помош без одложување.
- Проблеми со спиењето и треперење на рацете
Прекумерната активност на тироидната жлезда може да го забрза функционирањето на организмот. Како последица, некои луѓе имаат проблеми со заспивањето, немир, чувство на напнатост и ситно треперење на рацете.
Кај намалена функција, може да доминираат поспаноста и потребата за повеќе одмор. Овие разлики можат да бидат корисни за лекарот при процената, но самите по себе не се доволни за поставување дијагноза.
Ако проблемите со спиењето се долготрајни или се јавуваат заедно со забрзан пулс, необјаснето слабеење или изразен замор, важно е да се утврди нивната причина.
Како се проверува работата на тироидната жлезда?
Ако постои сомнеж за нарушена функција на тироидната жлезда, лекарот најчесто започнува со разговор за симптомите, медицинската историја и физички преглед. Вообичаено се прави крвен тест за TSH, хормон што ја регулира работата на тироидната жлезда. Во зависност од резултатите и симптомите, може да се испита и слободниот тироксин (FT4), а во одредени случаи и други хормони или антитела.
Ултразвучен преглед може да биде потребен ако има зголемување на жлездата или сомнеж за јазли. Не е неопходен за секој човек со промени во TSH, туку се препорачува според клиничката процена.
Важно е резултатите да ги толкува лекар, бидејќи вредностите се разгледуваат заедно со симптомите, возраста, употребата на лекови и другите здравствени околности. Не започнувајте терапија со тироидни хормони или препарати со јод на своја рака.
Кога треба да побарате лекарска помош?
Не чекајте симптомите да станат изразени ако имате повеќе промени што траат подолго или постепено се влошуваат. Особено е важно да побарате процена ако необјаснетиот замор е придружен со промени во тежината, срцебиење, нарушен менструален циклус или оток на вратот.
Тироидните нарушувања често можат успешно да се контролираат кога ќе се откријат и соодветно ќе се лекуваат. Најважно е да не се поставува дијагноза само врз основа на симптомите, туку да се направат потребните испитувања и да се следат препораките на лекарот.
Напомена: Оваа статија е информативна и не претставува замена за медицински преглед или индивидуален совет од здравствен работник.
