Пред неколку години, за време на мојата посета за историски истражувачки цели, како и во потрага по инспирација за пишување на мојот нов роман од тоа време („Островот меѓу водите“) на областите на денешна Словачка, од Братислава до Дунајска Стреда на самата границата со Унгарија, по течението на вистински синиот Дунав, меѓу словенските и унгарските културни траги (и малку германски), ќе се соочев со неизбришливото сеќавање на делото на словенските архи-светци (кои беа Македонци, пред сè, во секоја смисла), азбучните создаватели и ширачи на Христовата реч меѓу словенските народи од Централна Европа.
Кирил и Методиј, до ден-денес, во Словачка, и покрај фактот дека во оваа земја христијанството има изразени католички корени, уживаат статус на општо обожавање, секако како резултат на нивната мисија во Моравија пред многу векови, кога браќата од Солун ги прекинале своите напори само поради зависта на Германците, но сепак останале засекогаш незаборавни за нивната работа и дела низ вековите.
Денешното кирилично писмо, кое секогаш имам чест и гордост да го користам кога можам зависно од околностите, заедно со стотици милиони други жители на нашиот свет, низ огромни географски простори, од Европа до Далечниот Исток (Владивосток, во близина на границата меѓу Русија и Северна Кореја), првенствено им се должи на овие два гиганти на религијата и пишувањето, не само меѓу словенските народи, Кирил и Методиј.
И сепак, исто така е општо познато дека глаголицата, иако беше користена до раниот среден век (во Хрватска, на пример), поради тешкотијата во нејзината употреба, многу брзо ќе биде проследена со друга азбука, многу попрактична и совршена, која чудесно ќе го издржи времето и текот на вековите, токму кирилицата, неразделно поврзана со името и делото на Свети Климент Охридски.
А Свети Климент Охридски, претставник на овој илјадагодишен град на бреговите на истоименото езеро, или древниот Лихнид, град каде што стотици и илјадници ширители на писмото и културата ќе бидат образовани и културно просветлени на крајот од првиот милениум од н.е., најверојатно е автор на оваа азбука во меѓувреме.
Затоа е разбирливо што современите Македонци и Македонија имаат секоја причина да се чувствуваат особено горди на фактот дека токму Охрид, и пред сè училиштето основано во овој град од учениците на Кирил и Методиј (Климент, Наум, Горазд, Анѓелар и Сава), како дел од заедничката работа на „Седмочислениците“, ја сочинуваше суштината на зачнувањето и незапирливото ширење на кирилицата низ целиот свет, многу далеку од Охрид, Македонија или Балканот воопшто.
Како внук на дедо со богато искуство во студирањето во поранешниот Советски Сојуз, имав среќа да слушнам од него бројни приказни за неговите патувања низ оваа светска суперсила за време на албанско-советското пријателство.
Се сеќавам се уште многу добро на мојата детска восхитеност, не само од неговите безбројни книги на руски јазик (секако и во руската верзија на кирилицата, заедно со сите великани на руската книжевност, донесени од него во нивните оригинални изданија, Толстој, Достоевски, кои судбината сакаше да ги преведувам на албански јазик по толку многу години, но и Гогољ, колосот Пушкин, Лермонтов, Чехов и многу други), туку и затоа што од неговите фотографии разбрав дека дури и во далечната Монголија, кирилицата била во употреба.
Мноштво народи ја пронашле светлината на образованието и писменоста благодарение на оваа азбука, вклучувајќи ги и поранешните номадски племиња од Централна Азија, Казахстанците, Узбеците, Киргистанците, Татарите, па дури и Таџиците со персиски корени.
И денешна Албанија и нејзиниот народ исто така треба да покажат посебно почитување кон оваа азбука, која се користела континуирано дури и во областите населени со Албанци низ вековите, благодарение на коегзистенцијата со соседните словенски народи, а особено со Македонците, и фактот дека дури и канцелариите на средновековните албански кнежевства (вклучувајќи ја и онаа на Ѓерѓ Кастриоти, Скендербег), ја користеле оваа азбука за нивната преписка со странските кнезови и кралеви.
Покрај тоа, треба да се нагласи дека култот на „Седмочисленици“, ширачите на кирилицата, е присутен низ цела денешна Албанија, од Берат, градот каде што Свети Климент Охридски поминал значаен дел од својот посветен живот, и каде што сè уште се наоѓаат моштите на Горазд и Анѓелар, до манастирот Арденица (каде што има и прекрасна фреска на Седмочисленици, од браќата Зографи), Девол, Балш и насекаде во овие подрачја.
Автор: Елви Сидери, писател и повеќејазичен книжевен преведувач од Тирана
Post Views: 55
