Оваа состојба може да предизвика различни симптоми, од благи до многу тешки, а најчести се: надуеност, болки во стомакот, дијареја, замор, губење на тежина, анемија, осип на кожата, но и проблеми со концентрацијата и расположението.
Целијачната болест е хронична автоимуна болест која се јавува кај луѓе генетски предиспонирани да реагираат негативно на глутен, протеин кој се наоѓа во пченицата, јачменот и ‘ржта. Кога лице со целијакија внесува глутен, неговиот имунолошки систем реагира со напаѓање на сопствената слузница на тенкото црево, што со текот на времето доведува до оштетување на цревните ресички, малите испакнатини кои апсорбираат хранливи материи од храната.
Дигестивни симптоми:
- Надуеност
- Болки во стомакот и грчеви
- Хронична дијареја или запек
- Масни, бледи или многу непријатни столици
- Гадење и повраќање
Симптоми поврзани со апсорпција на хранливи материи:
- Хроничен замор
- Анемија (особено недостаток на железо)
- Губење на тежината
- Недостаток на витамини и минерали (Б12, Д, калциум…)
Симптоми кај деца:
- Неуспех во растот и развојот
- Раздразливост
- Слаб апетит
- Дијареа, надуеност
Симптом на кожата:
- Дерматитис херпетиформис – хроничен, чешачки осип, најчесто на лактите, колената, задникот и скалпот
Симптоми кои често се збунувачки:
- Главоболки или мигрена
- Проблеми со концентрацијата („магла во мозокот“)
- Промени во расположението, анксиозност или депресија
- Болка во коските и зглобовите
- Нетолеранција на лактоза (честа кај нетретирана целијачна болест)
Важно е да се напомене дека некои луѓе со целијачна болест воопшто немаат симптоми, иако е присутно оштетување на цревата – ова се нарекува тивка форма на целијачна болест.
Поврзани објави
Што ако се сомневате на целијачна болест?
Не започнувајте диета без глутен сами! Прво консултирајте се со лекар. Следниве тестови обично се изведуваат за дијагноза:
- Крвни тестови (за специфични антитела)
- Гастроскопија со биопсија на тенкото црево (за да се потврди оштетување)
Откако ќе се дијагностицира, единствениот ефикасен третман е доживотна диета без глутен. Со придржување кон диетата, симптомите се смируваат, а цревата се обновуваат.
За жал, целијачната болест не може да се излечи во класична смисла – таа е доживотна состојба. Сепак, може многу успешно да се контролира со строга и конзистентна диета без глутен. Кога некое лице ќе престане да консумира глутен, симптомите постепено се смируваат, а оштетената цревна слузница се регенерира со текот на времето.
Се препорачува редовно следење од страна на гастроентеролог и нутриционист, бидејќи целта не е само да се избегнат симптомите на целијакија, туку и да се спречат долгорочни компликации како што се остеопороза, неплодност, хронична анемија или дури и некои видови на рак.
Што можете да јадете ако имате целијачна болест?
Безглутенската исхрана вклучува елиминирање на сите извори на глутен, но и внимателно читање на етикетите, бидејќи глутенот може да биде присутен и како скриена состојка.
Дозволена храна:
- Овошје и зеленчук
- Месо, риба и јајца (свежи, без адитиви)
- Млеко и млечни производи (без додаден глутен)
- Мешунки, јаткасти плодови, семиња
- Зрна без глутен: ориз, пченка, просо, хељда, амарант, киноа
- Индустриски производи означени како „без глутен“
Храна што треба да се избегнува:
- Пченица, ‘рж, јачмен, спелта и нивни деривати (брашно, гриз, тестенини, леб, печива)
- Индустриски производи без јасна етикета дека не содржат глутен (сосови, супи, зачини, чоколади, грицки)
- Храна во ресторан доколку постои ризик од контаминација со глутен
Совети за живеење со целијачна болест
Секогаш читајте ги декларациите. Глутенот често се наоѓа таму каде што не го очекувате – во преработено месо, зачини, па дури и лекови.Користете посебни садови и прибор за готвење за да избегнете вкрстена контаминација. Обавезно направете тест ако имате роднини со целијачна болест – генетската предиспозиција е значајна. Едуцирајте се и поврзете се со заедницата, постојат бројни организации и онлајн групи кои им даваат поддршка на страдалниците. Целијачната болест не е лесна дијагноза, но со правилна исхрана и информации, можно е да се води сосема нормален, здрав и исполнет живот. Клучот е да го препознаете глутенот како предизвикувач и да научите како да го избегнете без да се лишите од задоволството од храната.
Доколку се сомневате на целијачна болест, важно е да не се воведува диета без глутен пред тестирањето, бидејќи тоа може да го отежни поставувањето точна дијагноза. Контактирајте го вашиот лекар и направете го првиот чекор кон подобро здравје.
Фото: Freepik.com
