Во славонските и посавските кујни некогаш речиси ништо не се фрлало. Од намирници што денес многумина ги избегнуваат се подготвувале заситни традиционални јадења, меѓу кои и добрацот – специјалитет што постепено исчезнал од трпезите.
Добрацот е старинско јадење од свински изнутрици, кое некогаш имало важно место во некои славонски села. Се служело за време на свадби, селски прослави и други семејни собири, кога требало да се подготви храна за поголем број гости.
Ова јадење не било само начин да се искористат сите делови од животното, туку и пример за традиционална селска кујна во која од едноставни состојки се создавале обилни оброци. Неговата историја ја документира и проектот „Музеј во тенџере“ на Градскиот музеј во Пожега, посветен на заборавените рецепти и прехранбените обичаи од Славонија.
Јадење со повеќе имиња и различни варијанти
Во зависност од местото, специјалитетот имал различни називи. Во Черник бил познат како добрац, во Бродски Дреновац како дропчац, додека во други славонски и сремски места се користеле имињата цривца, пуроче и кавурма. Пошироко, ваквата група јадења била позната и како шкембеќе.
Се подготвувал од свински изнутрици, главно желудник и црева. Пред готвењето или динстањето, тие се оставале во маринада од оцет, зачини и црвен кромид. Потоа се подготвувале со кромид и дополнителни зачини, добивајќи топло и заситно јадење.
Добрацот често се јадел наутро, пред одење на миса, но и за време на повеќедневни прослави. Бил дел од свадбените трпези, селските празници и традиционалното колење свињи, кога се собирале роднини, соседи и пријатели.
Како исчезнал од трпезите?
Во текот на втората половина на 20 век, со промената на животните и прехранбените навики, добрацот постепено почнал да се заборава. Потребата да се искористи секој дел од животното станувала сè помала, а јадењата од изнутрици сè поретко се подготвувале во домаќинствата.
Денес специјалитетот најчесто се споменува во сеќавањата на постарите генерации или се подготвува кај поединци што ги чуваат локалните кулинарски традиции. Проектот „Музеј во тенџере“ има важна улога во собирањето и зачувувањето на ваквите рецепти.
Иако можеби нема повторно да стане дел од секојдневното мени, добрацот сведочи за времето кога храната се почитувала, ништо не се фрлало без потреба, а рецептите се пренесувале од генерација на генерација.
Фото: pexels
