Table of Contents
Пропаѓањето на една банка може да предизвика голема неизвесност кај граѓаните, особено кај оние кои во неа имаат заштеди, трансакциски сметки или активни кредити. Но, затворањето на банката не значи автоматски дека штедачите ќе ги загубат сите пари, ниту дека должниците повеќе нема да мора да ги враќаат кредитите.
Во Северна Македонија постои систем за осигурување на депозитите, чија цел е да ги заштити граѓаните во случај банка или штедилница да пропадне. Истовремено, обврските на клиентите кон банката не исчезнуваат со нејзиното затворање.
Еве што се случува во ваква ситуација и какви права и обврски имаат граѓаните.
Колку пари се заштитени ако банката пропадне?
Во Северна Македонија, Фондот за осигурување на депозити ги обесштетува физичките лица до 30.000 евра во денарска противвредност по лице во една банка.
Оваа заштита се однесува на:
-
Орочени и неорочени штедни влогови.
-
Девизни и денарски депозити.
-
Пари на трансакциски сметки.
-
Депозити поврзани со платежни картички.
-
Сертификати за депозити и други законски опфатени влогови.
Важно е што лимитот од 30.000 евра не се однесува на секоја сметка посебно, туку на вкупните депозити на едно физичко лице во истата банка. Тоа значи дека ако некој има 15.000 евра на штедна книшка, 10.000 евра на девизна сметка и 8.000 евра на трансакциска сметка, сите средства се собираат при пресметката на обесштетувањето.
Во вкупниот износ се пресметува и соодветната камата до денот на настанување на ризичниот настан.
На пример, ако штедач има 25.000 евра во една банка, во рамките на законскиот лимит би требало да му бидат обесштетени сите средства. Но, доколку има 50.000 евра, гарантирани се најмногу 30.000 евра, додека за остатокот ќе зависи од тоа колку средства ќе бидат обезбедени во стечајната постапка.
Колку време се чека за исплата?
Според важечката законска рамка, Фондот за осигурување на депозити треба да започне со исплата на осигурените депозити во рок од 20 дена од конечноста на решението за одземање на дозволата за работа на банката.
Во исклучителни околности рокот може да биде продолжен за дополнителни 10 дена.
Тоа значи дека граѓаните не треба со години да чекаат да заврши целата стечајна постапка за да го добијат гарантираниот износ. Фондот ги исплаќа осигурените средства, а потоа побарувањето за исплатениот износ го остварува во постапката против банката.
Што се случува со оние кои имаат кредити?
Една од најчестите дилеми е дали кредитот престанува да важи ако банката во која е земен прогласи стечај.
Одговорот е не. Пропаѓањето на банката не значи и бришење на долговите на нејзините клиенти.
Кредитите се дел од имотот и побарувањата на банката. Во зависност од постапката, тие можат да бидат преземени од друга банка или да останат дел од стечајната маса.
Тоа значи дека должниците и понатаму имаат обврска да ги плаќаат ратите, главницата и каматата согласно договорот, освен ако не биде поинаку уредено со нов договор или со законска одлука.
Ако друга банка ги преземе кредитите, клиентите ќе добијат информации каде и на кој начин треба да продолжат со отплатата. Доколку кредитното портфолио остане во стечајната постапка, со него ќе управува овластеното лице во постапката.
Затоа, граѓаните не треба самостојно да престанат со плаќање на ратите само затоа што банката престанала да работи.
Дали може да се изгубат и парите над 30.000 евра?
Да, постои таква можност, но тоа не значи дека автоматски се губат.
Доколку некој има заштеда поголема од 30.000 евра во една банка, износот над законски гарантираниот лимит станува побарување во стечајната постапка.
Штедачот може да учествува како доверител и да бара исплата на преостанатите средства од имотот на банката. Колкав дел ќе успее да наплати зависи од вредноста на имотот, обврските на банката и законскиот редослед на намирување на доверителите.
Важно е да се знае дека гаранцијата се пресметува по лице и по банка. На пример, ако едно лице има по 25.000 евра во две различни банки, неговите депозити се осигурени одделно, односно до 30.000 евра во секоја банка.
Што ако имате повеќе сметки во истата банка?
Отворањето повеќе сметки во една банка не значи и поголема заштита.
Ако граѓанин има три сметки во иста банка, на пример една штедна, една девизна и една трансакциска, нивните салда се собираат и се третираат како еден вкупен депозит.
Затоа, распределувањето на заштедата во повеќе банки може да овозможи поголем дел од парите да бидат опфатени со осигурувањето.
