Table of Contents
Наместо приказни за дисциплина, машкост и големо другарство, едно сведоштво открива сосема поинаква страна на касарната – бескрајно чекање, лоша храна, чудни старешини, идеолошка дисциплина и чувство дека времето едноставно минува залудно.
За многу поранешни војници, спомените од ЈНА денес се мешавина од анегдоти, шеги и приказни од младоста. Но, зад тие приказни стоела и многу помалку романтична реалност. Авторот на текстот се присетува на годината што ја поминал во ЈНА и отворено зборува за тоа што навистина значело да се биде млад војник во осумдесеттите.
Во ЈНА не дошле за да станат „вистински мажи“
Една од најчестите приказни за воениот рок е дека токму таму младите научиле ред, дисциплина и одговорност. Авторот, сепак, има поинаков впечаток. Основните домашни обврски, како чистење, средување и грижа за себе, според неговото искуство, не биле некакво големо воено откритие.
Она што навистина го учеле било војување. Тој служел како врзист во противвоздушната одбрана и релативно брзо ја совладал задачата да известува за движењето на непријателски авиони. Но, опремата со која работеле била далеку од модерна, што кај него создавало сериозна загриженост за тоа што би се случило ако навистина избие војна.
Часови поминати во – чекање
Иако војската требало да биде место за обука, голем дел од времето, според ова сведоштво, минувал во нешто многу поприземно – чекање. Војниците ќе биле испратени пред некој хангар и со часови чекале старешината да одлучи што треба да прават.
Понекогаш работата била чистење кое реално и не било потребно. Токму бескрајното стоење и чекање било едно од најиритирачките искуства. Авторот дури вели дека токму во ЈНА почнал да пуши, едноставно затоа што морал нешто да прави додека времето минувало.
Старешини од кои зависело сè
Посебна приказна биле офицерите и старешините. Авторот ги опишува како нервозни, непредвидливи и често оптоварени со сопствените фрустрации. Во таква средина, чинот бил поважен од способноста, па дури и паметен и способен капетан можел да биде надгласан од неспособен претпоставен само затоа што имал повисок чин.
Сепак, не сите биле исти. Меѓу нив имало и луѓе што оставиле позитивен впечаток. Еден од нив, според авторот, искрено признал дека војската ја избрал затоа што сиромаштијата не му оставила многу други можности за образование.
А храната? „Војничкиот грав“ бил најсветлата точка
Ако има нешто што можело да ги обедини војниците, тоа очигледно била храната – или незадоволството од неа. Доручекот, ручекот и вечерата биле далеку од домашните оброци на кои биле навикнати.
Менито се состоело од маргарин, мармалад, разни чорби и варени јадења со малку месо, а авторот се присетува дека понекогаш бил толку гладен што морал да купува дополнителна храна во кантината. Познатиот војнички грав, сепак, бил еден од ретките оброци што не биле целосно промашување – иако и тој, според него, не можел да се спореди со гравот што го готвел неговиот татко.
Што навистина научиле од ЈНА?
Најинтересниот дел од сведоштвото е можеби токму прашањето дали воениот рок навистина ги „воспитувал“ младите. Авторот признава дека таму запознал луѓе од различни делови на Југославија, но истовремено вели дека стекнал и прилично лош впечаток за дел од системот.
Освен воената обука, војниците биле изложени и на силна идеолошка дисциплина. За авторот, најважната лекција не била онаа за редот и дисциплината, туку сознанието дека во таков хиерархиски систем чинoт често значи повеќе од способноста.
Една година што не сакал да ја повтори
По завршувањето на воениот рок, авторот добил можност да остане во ЈНА како професионален врзист. Одлуката, сепак, била брзо донесена: не сакал цел живот да му командуваат луѓе кои, како што вели, се на повисока позиција само затоа што имаат повисок чин.
За него, деветнаесеттата година од животот поминала во систем што не го доживеал како школа за живот, туку како време кое едноставно исчезнало. И токму затоа ова сведоштво денес звучи поинаку од носталгичните приказни за ЈНА – не затоа што во касарните немало смеа и пријателства, туку затоа што зад нив стоела и реалност која многумина со текот на годините ја заборавиле.
фото: википедија
