Table of Contents
Големата невропсихијатарка и неврофизиолог Наталија Бехтерева, која целиот свој живот го посветила на проучувањето на мозокот, еднаш рекла:
„Не умираме сè додека имаме цел. Староста не постои. Сè престанува кога ние ќе го посакаме тоа.“
Зошто го кажала тоа? Механизмот е едноставен, но фасцинантен: човечкиот мозок ја задржува невропластичноста – способноста за создавање нови нервни врски – во текот на целиот живот. Дури и во староста, нови клетки и синапси можат да се создаваат кога поставуваме цели, учиме и доживуваме емоции. Староста не е конечна пресуда, туку состојба на пасивност.
Современата технологија, исто така, им нуди единствена можност на повозрасните луѓе да останат активни: блоговите, социјалните мрежи и дигиталните проекти ги стимулираат когнитивните функции. Луѓето кои постојано си поставуваат нови предизвици можат да си ги зачуваат менталната острина и меморијата.
7-те правила на Бехтерева и како функционираат
1. Учете секој ден
Механизам: Учењето поттикнува синаптогенеза – создавање нови врски меѓу невроните. Дури и учењето нов збор или нов акорд активира нервни мрежи, правејќи го мозокот пофлексибилен и поотпорен на промените поврзани со стареењето.
Совет на Бехтерева: Не е важно што учите – важно е мозокот постојано да биде изложен на нови предизвици.
2. Решавајте загатки и логички задачи
Механизам: Проблемите кои бараат логика и анализа ги стимулираат фронталните делови на мозокот и ги активираат префронталните мрежи одговорни за меморијата, планирањето и вниманието.
Зошто функционира: Мозокот напредува благодарение на предизвиците. Решавањето загатки го тренира когнитивниот „мускул“ на сличен начин на кој физичкото вежбање го зајакнува телото.
3. Опкружете се со луѓе кои размислуваат поинаку од вас
Механизам: Новите перспективи и дебатите ги активираат асоцијативните области на мозокот, создавајќи нови нервни патишта. Разговорите за различни мислења го поттикнуваат флексибилното размислување и помагаат да се избегне когнитивната ригидност.
Совет на Бехтерева: Побарајте луѓе кои не се согласуваат со вас и гледајте на различните мислења како на еден вид ментална вежба.
4. Продолжете да се движите
Механизам: Физичката активност го подобрува протокот на крвта во мозокот и го зголемува нивото на невротрофични фактори, како што е BDNF (невротрофичен фактор добиен од мозокот). Овие супстанции го поттикнуваат растот и одржувањето на невроните и можат да придонесат за подобра меморија.
Зошто е важно: Мозокот и телото се тесно поврзани, а движењето ги поттикнува и когнитивните процеси.
5. Прекинувајте ја рутината
Механизам: Новите активности – промена на вообичаената маршрута, преместување на мебелот или користење на недоминантната рака за некои едноставни задачи – можат да активираат различни нервни мрежи. Рутинските активности бараат помалку свесен ангажман, додека новите искуства го принудуваат мозокот да се активира на поинаков начин.
Совет на Бехтерева: Давајте си мали предизвици секој ден за да го одржувате мозокот активен.
6. Барајте причини за среќа
Механизам: Позитивните емоции влијаат врз ослободувањето допамин и серотонин, кои имаат улога во функционирањето и пластичноста на нервните мрежи. Позитивното расположение и мотивацијата можат да придонесат за учењето и меморијата, додека хроничниот стрес може да го отежне когнитивното функционирање.
Зошто функционира: Мозокот полесно учи кога сме мотивирани и ангажирани, додека долготрајниот стрес и лошото расположение можат негативно да влијаат врз когнитивните функции.
Поврзани објави
7. Не плашете се да изгледате смешно
Механизам: Смеата и играта можат да активираат различни мозочни мрежи, да го намалат стресот и да поттикнат креативно размислување.
Совет на Бехтерева: Хуморот и безгрижноста придонесуваат за активен и витален мозок.
Што се случува ако овие правила ги занемарувате во младоста и средните години?
Невропластичноста – неверојатната способност на мозокот да создава нови врски – постои на секоја возраст. Но, ако ги занемарувате менталната и физичката активност, последиците можат да станат забележливи порано отколку што очекувате.
Во младоста (20–30 години): Мозокот создава таканаречена „когнитивна резерва“, која подоцна може да помогне во одржувањето на јасното размислување. Ако не учите, не пробувате нови работи, не решавате проблеми и не сте доволно физички активни, оваа резерва може да биде послаба. Како резултат на тоа, можат да се појават тешкотии со вниманието, меморијата и обработката на информации.
Во средните години (35–50 години): Неактивноста може дополнително да го отежне приспособувањето кон промените. Донесувањето одлуки може да стане потешко, може да се појави ментален замор, а справувањето со стресот да стане потешко.
Во повозрасната доба (50+): Мозокот станува почувствителен на различни фактори. Без редовна стимулација, физичка активност и ментален ангажман, можат да ослабнат вниманието, брзината на обработка на информации и меморијата, а се зголемува и ризикот од когнитивен пад.
Заклучок
Стареењето на мозокот не го одредува само бројот на години, туку и начинот на кој се грижиме за својот ум и тело. Со стекнување здрави навики уште во младоста, создаваме „заштитна резерва“ која може да му помогне на мозокот да остане витален и функционален во текот на целиот живот.
Зошто овие 7 совети се особено важни за повозрасните?
Мозокот не старее само поради годините – важна улога имаат и начинот на живот, физичката активност, менталната стимулација, сонот, социјалните контакти и општата здравствена состојба.
Со годините природно доаѓа до промени во пластичноста и метаболизмот на мозокот, поради што активноста станува особено важна. Учењето, движењето и новите искуства можат да придонесат за зачувување на когнитивните функции.
Ризик од деменција и губење на меморијата
На мозокот кој старее му е потребна постојана стимулација. Без редовна физичка и ментална активност можат да ослабнат вниманието, брзината на обработка на информациите и меморијата, а може да се зголеми и ризикот од когнитивен пад.
Затоа, седумте правила на Бехтерева можеме да ги сфатиме како потсетник дека мозокот треба секојдневно да го користиме, активираме и изложуваме на нови предизвици.
Емоционална отпорност
Радоста, хуморот, комуникацијата и новите искуства не влијаат само врз менталната активност, туку можат да придонесат и за подобра емоционална благосостојба. Одржувањето на социјалните контакти и активностите станува особено важно со текот на годините.
Заклучокот на Бехтерева
Овие седум препораки можат да бидат корисни на која било возраст, а особено во подоцнежните години, кога станува сè поважно да се зачуваат физичката и менталната активност.
Со други зборови, мозокот не треба да го гледаме само низ бројот на годините, туку и низ она што секојдневно го правиме. Ако почнеме да ги применуваме овие навики на 20, 35 или 50 години, можеме да придонесеме за создавање силна когнитивна резерва која ќе го поддржува мозокот во текот на целиот живот.
Не постои само „старост“. Постои активност на мозокот, телото и емоциите. Колку повеќе учиме, комуницираме, се движиме, бараме причини за радост и излегуваме од рутината, толку повеќе го поттикнуваме мозокот да остане активен.
Суштината на оваа филозофија на долговечноста е едноставна: мозокот треба да се користи за да остане активен. Стареењето не е само датум во личната карта, туку и процес врз кој до одреден степен можеме да влијаеме со нашите секојдневни навики.
