Црногорската економија се соочува со ризик од нов инфлаторен бран, а дел од компаниите најавуваат намалување на бројот на вработени доколку се реализираат планираните промени во минималните плати. Според анкетите спроведени меѓу работодавачите, годишната инфлација би можела да се искачи на седум до осум проценти до крајот на годинава, а во првата половина од следната година да достигне и 10 проценти.
Истовремено, се проценува дека приватниот сектор би можел да изгуби од 14.000 до 18.000 работни места, што претставува намалување на вработеноста во компаниите за седум до 10 проценти.
Овие процени произлегуваат од истражувања и анализи на комисиите и работните групи во рамките на Сојузот на работодавачи и Стопанската комора на Црна Гора. Во нив учествувале повеќе од 100 големи и средни компании, како и над 1.000 мали претпријатија, директно или преку своите здруженија.
Работодавачите загрижени за предложените промени
Според резултатите од анкетите, претставниците на компаниите не го поддржале владиниот предлог наречен „Евромодел“. За разлика од него, претходните програми „Европа сега 1“ и „Европа сега 2“ имале широка поддршка од бизнис-заедницата.
Предложениот модел опфаќа измени на шест закони, меѓу кои и ново зголемување на минималните плати, кои би достигнале 1.000, 1.250 и 1.400 евра, зависно од квалификациите и сложеноста на работното место. Предвидено е и укинување на придонесите за пензиско осигурување, како и промени во оданочувањето на платите и добивката.
Мал број компании, околу десетина, зазеле неутрален став. Нивните вработени веќе имаат примања над 1.400 евра, па очекуваат дека промените нема значително да ги зголемат трошоците за работна сила. Сепак, и тие изразиле загриженост поради можниот раст на цените на производите и услугите што ги набавуваат од други компании.
Можно поскапување на производите и услугите до 40 проценти
Поголемиот дел од анкетираните работодавачи сметаат дека повисоките трошоци за плати ќе ги принудат да преземат мерки за одржување на работењето. Најчесто се споменуваат зголемување на цените, намалување на бројот на вработени или комбинација од двете мерки.
Повеќе од половината учесници во истражувањето навеле дека ќе мора да применат и поскапувања и отпуштања. Компаниите што планираат корекција на цените посочиле дека зголемувањата би можеле да се движат од пет до 40 проценти, зависно од дејноста и структурата на трошоците.
Дел од претпријатијата предупредуваат и на дополнителен ефект: поскапувањето на одредени производи и услуги ќе ги зголеми трошоците на другите компании, кои потоа повторно ќе ги вградат во конечните цени. Така, првичните зголемувања би можеле да предизвикаат нов круг поскапувања.
Најави за намалување на работните места
Работодавачите кои размислуваат за отпуштања наведуваат дека во одредени сектори бројот на вработени би можел да се намали за најмалку пет проценти, а во некои дејности и за повеќе од половина.
Според анкетите, компаниите би можеле да почнат со мерки за намалување на трошоците доколку не биде постигнат договор за компромисно решение. Во дел од одговорите се наведува дека претпријатијата нема да можат да чекаат до јануари за да обезбедат дополнителни средства за исплата на повисоките плати, па ќе мора да ги коригираат цените и порано.
Дополнителна неизвесност создаваат и очекувањата за повисоки трошоци за електрична енергија, комунални услуги, како и општински даноци и такси на почетокот на следната година. Дел од работодавачите сметаат дека и овие промени би можеле дополнително да го оптоварат работењето на компаниите.
Сепак, станува збор за процени и очекувања на анкетираните работодавачи, а не за потврдени последици. Реалниот ефект врз инфлацијата и вработеноста ќе зависи од конечната верзија на законските измени, нивната примена и реакцијата на пазарот.
