Уште од детството нè учат да бидеме благодарни. Кога ќе добиеме подарок, треба да се заблагодариме. Кога некој ќе ни понуди помош, не треба веднаш да ја одбиеме. Ако постара личност ни даде совет, добро е да ја сослушаме. А кога роднина ќе направи нешто убаво за нас, дали навистина би се осмелиле да прашаме што очекува за возврат?
Токму тука понекогаш започнува проблемот. Зашто не е сè што некој ни дава со насмевка нешто што треба да го прифатиме без размислување. Не станува збор за суеверие, ниту за претпоставката дека луѓето секогаш имаат скриени намери. Станува збор за нешто многу поважно – личните граници.
Понекогаш, заедно со подарокот, прифаќаме и чувство на обврска. Дури подоцна сфаќаме дека нешто нè оптоварува и дека ни е непријатно, иако средбата на почетокот изгледала сосема љубезно и безопасно.
Една мудра мисла вели: „Пред да прифатиш нешто, размисли дали подоцна ќе можеш истото да го вратиш без да се чувствуваш обврзан.“
Не станува збор само за материјалните работи, туку за слободата самите да одлучуваме, без страв дека некому нешто му должиме.
Постојат седум работи што не треба да ги прифаќаме без размислување, особено кога чувствуваме дека би можеле да ја загрозат нашата слобода и личните граници.
1. Скапи подароци поради кои се чувствувате непријатно
Едно е обичен подарок, а сосема друго е кога некој одеднаш ќе ви подари предмет со голема вредност, а вие не разбирате зошто го прави тоа.
Цвеќе, книга, домашно подготвен колач или некоја ситница избрана токму за вас најчесто се едноставен знак на внимание. Ќе се заблагодарите, ќе се израдувате и ќе продолжите понатаму, без чувство дека некому нешто му должите.
Но, ситуацијата може да биде поинаква кога ќе добиете скап телефон, луксузен часовник, платено патување или голема сума пари, особено ако не сте го очекувале или побарале подарокот.
„Само земи, слободно! Не очекувам ништо за возврат.“
Можеби ќе се заблагодарите, но некаде во вас ќе се појави непријатната мисла: „Што ќе се бара од мене сега?“
Таквото чувство не мора да значи дека личноста се обидува да ве купи. Можно е подарокот да е искрен израз на наклонетост, без никакви скриени намери. Сепак, вреди да обрнете внимание на тоа како се чувствувате и дали прифаќањето на подарокот подоцна ќе ве доведе во ситуација тешко да кажете „не“.
Ако поради нечиј подарок почнете да чувствувате дека повеќе немате право да се спротивставите, да одбиете некое барање или да донесете одлука што не ѝ се допаѓа на таа личност, тогаш вреди да го преиспитате односот.
Вистинскиот подарок не треба да биде средство за притисок. Оној што ви подарува нешто од искрена желба да ве израдува треба да ја почитува и вашата слобода да постапувате во согласност со сопствените убедувања.
2. Пари за кои не се јасно договорени условите
За парите понекогаш е многу потешко да разговараме со блиските отколку со целосни странци.
На непозната личност без проблем можеме да ѝ поставиме прашања за рокот на враќање на заемот, точната сума и условите на договорот. Но, кога станува збор за роднина или долгогодишен пријател, често ни е непријатно да прашуваме.
„Па, свои сме.“
Токму ваквите ситуации можат да доведат до недоразбирања што со текот на времето прераснуваат во сериозни конфликти. Едната личност смета дека парите се подарок, другата верува дека станува збор за привремена помош, додека третата можеби очекува услугата да ѝ биде возвратена на некој друг начин.
Сите тргнуваат од претпоставката дека совршено се разбираат, сè додека неколку месеци подоцна не стане јасно дека секој има различна претстава за договорот.
Тогаш започнуваат речениците:
- „Се сеќаваш кога ти помогнав?“
- „Не го очекував ова од тебе.“
- „По сè што направив за тебе, така ми враќаш?“
Затоа е важно пред да прифатите финансиска помош отворено да разговарате за тоа дали станува збор за подарок или заем, дали парите треба да се вратат и под кои услови.
Јасните договори не се знак на недоверба, туку начин да се заштити односот. Неколку минути непријатен разговор можат да спречат години меѓусебно незадоволство и префрлање.
3. Туѓи тајни што никогаш не сте сакале да ги дознаете
„Само немој никому да му кажуваш, но морам нешто да ти раскажам…“
Кога некој ќе го започне разговорот со овие зборови, лесно можеме да се почувствуваме посебно, бидејќи ни е укажана доверба. Можеби ќе помислиме дека личноста нè смета за близок пријател и сака да сподели нешто што не може да им го каже на другите.
Но, понекогаш се случува само неколку минути подоцна веќе да го носиме туѓиот проблем во своите мисли. Мораме да внимаваме што зборуваме, да ги паметиме деталите, да избегнуваме одредени теми пред други луѓе и да внимаваме случајно да не откриеме нешто што никогаш не сме ни сакале да го знаеме.
Личноста што ни ја доверила тајната можеби си го олеснила товарот, додека ние сме презеле дел од нејзиниот емоционален товар.
Секако, доверувањето е составен дел од блиските односи и само по себе не е ништо лошо. Проблемот настанува кога некој без да нè праша нè вовлекува во конфликти, семејни драми или туѓи проблеми, очекувајќи да чуваме информации што ни создаваат непријатност.
Понекогаш е сосема во ред да кажеме дека не сакаме да бидеме посредници меѓу две лица или дека не ни е пријатно да ги знаеме деталите од нечиј приватен живот.
Постои важна разлика меѓу довербата и наметнувањето одговорност за туѓите тајни.
4. Сожалување поради кое почнувате да се сомневате во себе
Сочувството и сожалувањето не се исто. Кога минуваме низ тежок период, поддршката може да ни помогне да ја вратиме силата, да го согледаме проблемот од друг агол и да најдеме начин да продолжиме понатаму.
Некој може да ни каже: „Разбирам колку ти е тешко. Ајде да видиме што можеме да направиме.“
Таквите зборови носат утеха, но истовремено оставаат простор за промена.
Од друга страна, постојат изјави што на прв поглед звучат како грижа, а всушност можат да предизвикаат сомнеж во сопствените способности.
„Како воопшто мислиш дека сега ќе се промениш?“
„Доцна е на твоја возраст да започнуваш нешто ново.“
„Од тоа и онака нема да биде ништо.“
„Ти едноставно немаш среќа.“
Ако постојано ги слушаме овие пораки, можеме да почнеме да се гледаме себеси низ туѓите сомнежи и ограничувања. Постепено ја губиме вербата дека нешто може да се промени, дури и кога за тоа постојат реални можности.
Особено е проблематично кога сожалувањето станува оправдување за откажување. Возраста, недостигот од пари, семејните околности или здравствените тешкотии можат да бидат вистински пречки, но тоа не значи дека секој обид за промена е однапред осуден на неуспех.
Искрената поддршка ни помага да ја пронајдеме сопствената сила, додека обесхрабрувачкото сожалување може да нè наведе да поверуваме дека сме беспомошни.
Поврзани објави
Затоа е важно да ги разликуваме луѓето што нè разбираат од оние чии зборови, дури и кога се изговорени со насмевка, постепено нè оддалечуваат од сопствените можности.
5. Услуги поради кои подоцна немате право да кажете „не“
„Колку пати сум ти излегол во пресрет?“
Многу луѓе токму по ваква реченица почнуваат да прифаќаат работи што не им одговараат.
Некој ни помогнал при реновирање на станот, па сега очекува да направиме услуга за неговиот роднина. Некој ни позајмил пари, а потоа смета дека поради тоа мораме да го толерираме неговото непријатно однесување. Друга личност ни помогнала да најдеме работа, па со години нè потсетува дека ѝ должиме благодарност.
Проблемот не е нужно во самата услуга. Луѓето си помагаат меѓусебно, а заемната поддршка може да биде темел на квалитетните односи. Тешкотијата настанува кога помошта се претвора во средство за контрола.
Одеднаш имаме чувство дека повеќе немаме право да одбиеме барање, да изразиме несогласување или да поставиме граница, бидејќи тоа наводно би значело дека сме неблагодарни.
Пред да прифатите сериозна помош, корисно е да се запрашате: дали би можеле мирно да ја одбиете таа личност ако утре побара од вас нешто што не сакате да го направите?
Ако однапред знаете дека одбивањето би предизвикало префрлање, уцени или долготрајно казнување со молчење, вреди внимателно да размислите каква обврска всушност прифаќате.
Тоа не значи дека треба да одбивате секоја услуга или да се сомневате во намерите на сите. Важно е само да разберете дека благодарноста не подразбира безусловна послушност.
6. Совети поради кои почнувате да се сомневате во сопствените одлуки
Постојат совети што самите ги бараме затоа што сакаме да слушнеме поинакво мислење, да добиеме нова перспектива или да избегнеме грешка. Таквите разговори можат да бидат многу корисни.
Но, постојат и ситуации во кои некој постојано се обидува да нè убеди дека не знаеме што правиме, дури и кога не сме го побарале неговото мислење.
На пријателка ѝ кажувате дека размислувате да ја смените работата, а таа веднаш почнува да објаснува зошто тоа е лоша идеја. На роднина му спомнувате дека сакате да се преселите, а тој ви набројува десетици причини зошто треба да останете таму каде што сте. Разговарате за љубовната врска, а по само неколку минути веќе почнувате да ги преиспитувате сопствените чувства и одлуки.
Понекогаш овие луѓе навистина сакаат да нè заштитат од разочарување. Нивните намери не мора да бидат лоши, но тоа не значи дека нивните совети се нужно соодветни за нас.
Секој има различни искуства, стравови, приоритети и животни околности. Она што за една личност е преголем ризик, за друга може да биде можност за развој и напредок.
Затоа е важно внимателно да ги разгледуваме советите што се однесуваат на одлуки чии последици првенствено ние ќе ги сносиме.
Туѓото мислење може да ни помогне да забележиме нешто што сме го превиделе, но не треба да ја замени нашата способност самостојно да ја процениме ситуацијата.
Ако одлуката е ваша, важно е и конечниот избор да биде во согласност со вашите вредности, потреби и можности.
Тоа не значи дека треба да ги игнорирате луѓето што ве сакаат и ви мислат добро. Значи дека нивните зборови треба да ги гледате како информации за размислување, а не како наредби што мора да ги послушате.
7. Чувство на вина што другите се обидуваат да ви го наметнат
Чувството на вина може да биде една од најтешките форми на емоционален притисок, токму затоа што често не се наметнува отворено. Наместо директно барање, личноста користи реченици што кај нас будат чувство дека сме одговорни за нејзиното расположение и очекувања.
„Ако навистина ме сакаш, ќе го направиш тоа.“
„По сè што направив за тебе, ова не го заслужив.“
„Се разбира, твоите потреби ти се поважни од мене.“
„Сметав на тебе, а ти ме изневери.“
По ваквите зборови можеме да почнеме да се оправдуваме дури и за сосема разумни одлуки. Сакаме да живееме во согласност со сопствените потреби, но истовремено нè мачи помислата дека ќе разочараме некого.
Зрелите односи, сепак, не треба да бараат постојано да ја докажуваме љубовта преку откажување од самите себе.
Можеме да ги сакаме родителите, а сепак да не го исполниме секое нивно барање. Можеме да го цениме пријателот, а да не му позајмиме пари. Можеме да го сакаме партнерот, а да не се согласуваме со секоја негова одлука.
Исто така, можеме искрено да му бидеме благодарни на некого што ни помогнал, а сепак да имаме право да кажеме „не“.
Благодарноста не значи дека мораме да ги занемариме сопствените граници. Љубовта не треба да биде средство со кое другата личност се принудува да постапува спротивно на својата волја.
Зошто ни е толку тешко да ги одбиеме другите?
Многумина од нас растат со пораките дека треба да бидеме добри, да не ги повредуваме другите, да не ги разочаруваме луѓето што нè сакаат и секогаш да бидеме подготвени да помогнеме. Овие вредности можат да бидат многу важни, но проблемот настанува кога ги толкуваме како обврска секогаш да бидеме достапни и никогаш никому да не кажеме „не“.
Тогаш почнуваме да прифаќаме подароци што не ги сакаме, се согласуваме на услуги што не ни одговараат, земаме пари поради кои се чувствуваме непријатно и слушаме совети што само дополнително нè збунуваат.
А потоа, кога ќе останеме сами, чувствуваме лутина, незадоволство или вина. Понекогаш се лутиме на личноста што побарала нешто од нас, а понекогаш на самите себе затоа што не сме имале храброст јасно да ги изразиме своите потреби.
Проблемот често започнува во моментот кога ќе поверуваме дека туѓото задоволство е поважно од нашето право да одлучуваме за сопствениот живот.
Затоа е важно да научиме дека одбивањето не мора да биде грубо, студено или навредливо. Едноставната реченица „Ти благодарам за понудата, но тоа не ми одговара“ може да биде сосема доволна.
Не мора секогаш да се оправдуваме, да објаснуваме секој детал или да докажуваме дека имаме оправдана причина за својата одлука.
Кога некој ќе ви понуди нешто важно, без разлика дали станува збор за пари, скап подарок, сериозна услуга или вклучување во некој проект, не мора веднаш да одговорите.
Сосема е во ред да кажете: „Ти благодарам. Сакам малку да размислам.“
Таа кратка пауза ви овозможува да ја согледате ситуацијата, да ги процените сопствените потреби и да одлучите без притисок. Можете да размислите дали навистина го сакате тоа што ви се нуди, дали ги разбирате сите услови и дали би се чувствувале слободни подоцна да одбиете некое барање од таа личност.
Сепак, тоа не значи дека треба да станете сомничави кон сите, секој подарок да го гледате како обид за манипулација или да одбивате помош само затоа што некогаш сте биле разочарани.
Постојат луѓе што помагаат од искрена љубов, внимание и желба да му го олеснат животот на другиот. Постојат подароци зад кои не стојат никакви очекувања и односи во кои добрината не се претвора во долг.
Таквите односи вреди да се негуваат.
Најважно е да научите да ја препознаете разликата меѓу вниманието што ви носи радост и помошта што кај вас создава чувство на обврска, страв или губење на слободата.
Искрената помош остава чувство на благодарност, додека манипулативната помош може да создаде чувство на долг што никогаш не престанува.
