Најпознатата скопјанка која ја освои Нобеловата награда за мир — на денешен ден е родена Мајка Тереза

На денешен ден, 26 август 1910 година, во Скопје е родена Агнес Гонџа Бојаџиу, жената која светот подоцна ќе ја запознае како Мајка Тереза – католичка мисионерка и хуманитарка која речиси целиот свој живот им го посвети на сиромашните, болните, напуштените и луѓето на маргините на општеството.

Нејзиниот животен пат ја однесе во Индија, каде што го основа редот „Мисионерки на милосрдието“, а нејзината хуманитарна работа со децении се ширеше низ светот. Добитничка е на Нобеловата награда за мир, а Католичката црква во 2016 година ја прогласи за светица – Света Тереза од Калкута.

Родена како Анјезе Гонџе Бојаџиу, таа била најмладото дете во семејството на Никола и Дранафиле Бојаџиу. Родена е во Скопје, кое во тоа време било дел од Отоманското Царство, а била крстена еден ден по раѓањето, на 27 август. Подоцна токму денот на своето крштевање го сметала за свој „вистински роденден“.

Уште како девојче растела во религиозно католичко семејство и се интересирала за животот на мисионерите и нивната работа во далечните земји. Според биографските податоци, веќе на 12-годишна возраст чувствувала дека нејзиниот живот треба да биде поврзан со религијата и служењето на другите. Нејзината одлука дополнително созреала во август 1928 година, за време на молитва во светилиштето на Црната Богородица во Летница.

На 18 години го напуштила родниот град и заминала во мисија

Истата година, на само 18 години, го напуштила домот и заминала во Ирска, каде што им се придружила на Сестрите од Лорето. Таму учела англиски јазик, кој ѝ бил потребен за мисионерската работа во Индија. Заминувањето било пресвртница во нејзиниот живот – повеќе никогаш не ги видела својата мајка и сестра.

Во 1929 година пристигнала во Индија и го започнала својот новицијат во Дарџилинг, во подножјето на Хималаите. Таму учела бенгалски јазик и работела како учителка. На 24 мај 1931 година ги дала своите први религиозни завети и го избрала името Тереза, во чест на Света Тереза од Лизје, заштитничка на мисионерите.

Во 1937 година ги дала свечените монашки завети и оттогаш почнала да ја носи титулата „Мајка“. Речиси две децении работела како наставничка во училиштето на Лорето во Калкута, а во 1944 година станала и негова директорка.

Иако го сакала учителскиот повик, сиромаштијата што секојдневно ја гледала околу себе сè повеќе ја потресувала. Калкута во тие години се соочувала со огромна беда, глад и насилство, а токму тие слики постепено го промениле правецот на нејзиниот живот.

Моментот што засекогаш го променил нејзиниот живот

Клучниот момент се случил на 10 септември 1946 година, додека патувала со воз од Калкута кон Дарџилинг. Мајка Тереза подоцна го опишувала тоа искуство како „повик во повикот“ – силно внатрешно убедување дека треба да го напушти манастирскиот живот и непосредно да им служи на најсиромашните.

По добивањето дозвола да го напушти училиштето, во 1948 година ја започнала својата мисионерска работа меѓу сиромашните. Традиционалната монашка облека ја заменила со едноставно бело памучно сари со сини рабови, кое подоцна станало еден од најпрепознатливите симболи на нејзиниот лик. Добила индиско државјанство, поминала основна медицинска обука и почнала да работи во сиромашните квартови на Калкута.

Првите месеци биле тешки. Немала редовни приходи и морала да бара храна и средства за својата работа, но продолжила со намерата да им помага на луѓето кои биле гладни, болни, бездомни и напуштени.

Живот посветен на „најсиромашните меѓу сиромашните“

На 7 октомври 1950 година од Ватикан добила дозвола за основање нова религиозна заедница – „Мисионерки на милосрдието“. Нејзината мисија била насочена кон луѓето кои ги нарекувала „најсиромашни меѓу сиромашните“ – оние кои немале дом, семејство, медицинска грижа или место во општеството.

Во 1952 година го отворила првиот дом за луѓе на умирање во Калкута, а следувале центри за заболени од лепра, сиропиталишта и домови за напуштени деца. Во 1955 година бил отворен и дом за сирачиња и бездомни деца.

Она што започнало како мала мисија во сиромашните квартови на Калкута постепено прераснало во меѓународно хуманитарно движење. До 1960-тите „Мисионерките на милосрдието“ веќе раководеле со домови, сиропиталишта и центри низ Индија, а во 1965 година бил отворен и првиот дом надвор од земјата – во Венецуела. Потоа следувале Италија, Танзанија, Австрија, САД и десетици други земји во Азија, Африка и Европа.

Скопското девојче кое на 18 години го напуштило родниот град постепено станало едно од најпознатите лица на хуманитарната работа во 20 век. Нејзиното име станало познато низ целиот свет, а нејзината работа ѝ донела бројни меѓународни признанија – меѓу кои и Нобеловата награда за мир.

Нејзината хуманитарна мисија се проширила низ светот

Со текот на годините, работата на Мајка Тереза ги надминала границите на Калкута и Индија. „Мисионерките на милосрдието“ се ширеле во сè повеќе земји, а таа станала една од најпрепознатливите хуманитарки во светот.

Нејзината работа ја водела и во места погодени од војни, природни катастрофи и голема сиромаштија. Во 1982 година, за време на опсадата на Бејрут, помогнала во спасувањето на 37 деца кои биле заробени во болница на линијата на фронтот. Бил договорен привремен прекин на огнот, а Мајка Тереза, придружувана од претставници на Црвениот крст, поминала низ воената зона за децата да бидат евакуирани.

Подоцна патувала во Етиопија за да им помогне на гладните, ги посетила жртвите од радијацијата по катастрофата во Чернобил и заминала во Ерменија по разорниот земјотрес во 1988 година. Во 1991 година се вратила и во Албанија, каде што отворила дом на „Мисионерките на милосрдието“.

До 1996 година, редот имал 517 мисии во повеќе од 100 земји, а илјадници сестри им помагале на сиромашните, бездомниците, сирачињата, болните и луѓето оставени без семејна и општествена поддршка.

Светско признание за нејзината хуманитарна работа

Нејзината работа ѝ донела бројни меѓународни признанија, а најголемото пристигнало во 1979 година, кога ѝ била доделена Нобеловата награда за мир за нејзината работа во борбата против сиромаштијата и човечкото страдање.

И тогаш останала доследна на начинот на живот што го избрала. Го одбила традиционалниот свечен банкет за добитниците и побарала парите предвидени за него да им бидат дадени на сиромашните во Индија.

За Мајка Тереза сиромаштијата не значела само недостаток на храна и покрив над главата. Во својот говор по повод Нобеловата награда зборувала и за осаменоста, чувството дека човек е непосакуван и отфрлен од општеството – нешта што ги сметала за поинаков, но подеднакво тежок облик на сиромаштија.

Нејзината работа била проследена и со контроверзии

И покрај огромната меѓународна почит што ја уживала, нејзината работа не поминала без критики. Дел од лекарите, новинарите и истражувачите ги критикувале условите во некои од домовите на „Мисионерките на милосрдието“, особено нивото на медицинска грижа и употребата на лекови против болка.

Нејзините поддржувачи, пак, истакнувале дека домовите биле наменети пред сè за згрижување луѓе кои немале каде да одат. Контроверзии предизвикувале и нејзините цврсти католички ставови за прашања како абортусот и контрацепцијата.

Без оглед на различните оценки за нејзината работа и наследство, Мајка Тереза уште за време на животот станала една од најпознатите религиозни и хуманитарни личности на 20 век.

Здравствените проблеми и повлекувањето од мисијата

Последните години од нејзиниот живот биле обележани со сериозни здравствени проблеми. Во 1983 година доживеала срцев удар во Рим, додека била во посета на папата Јован Павле Втори. По втор срцев удар во 1989 година ѝ бил вграден пејсмејкер, а подоцна имала дополнителни проблеми со срцето.

Во 1996 година го скршила рамото при пад, а неколку месеци подоцна заболела од маларија и се соочила со срцева слабост. На 13 март 1997 година се повлекла од функцијата на чело на „Мисионерките на милосрдието“.

Мајка Тереза починала на 5 септември 1997 година во Калкута, на 87-годишна возраст. Индија ѝ приредила државен погреб во знак на признание за нејзината повеќедецениска работа со сиромашните и болните, без оглед на нивната религија.

Зад себе оставила организација која од мала заедница прераснала во глобална хуманитарна мрежа. Во времето на нејзината смрт, „Мисионерките на милосрдието“ имале повеќе од 4.000 сестри и стотици мисии низ светот.

Католичката црква ја прогласила за светица

Набргу по нејзината смрт започнал процесот за нејзино прогласување за светица. Во рамките на постапката биле разгледувани нејзиниот живот и работа, сведоштва на повеќе од сто лица, но и критиките упатувани на нејзина адреса.

На 19 октомври 2003 година, папата Јован Павле Втори ја прогласил за блажена.

Следниот голем чекор бил направен откако Ватикан признал второ чудо што ѝ било припишано на нејзиното посредување. На 4 септември 2016 година, на плоштадот „Свети Петар“ во Ватикан, папата Франциск ја прогласил Мајка Тереза за светица – Света Тереза од Калкута. На церемонијата присуствувале десетици илјади луѓе, меѓу кои и 1.500 бездомници од Италија, а нејзиното родно Скопје ја одбележало канонизацијата со еднонеделна програма.

Нејзиниот празник во Католичката црква се одбележува на 5 септември, денот на нејзината смрт.

Во Скопје, градот во кој започнала нејзината животна приказна, во 2009 година е отворена Спомен-куќата на Мајка Тереза.

The post Најпознатата скопјанка која ја освои Нобеловата награда за мир — на денешен ден е родена Мајка Тереза appeared first on Слободен печат.