Колумна на Елви Сидери: Зошто Македонците се „примарното“ автохтоно малцинство во Албанија?

Фото: Македонски весник “Илинден”

Иако овој наслов може да звучи прилично смело, сепак станува збор за тврдење чија валидност е историски неоспорна.

Имено, Македонците во Албанија – како национално малцинство дефинирано преку своето присуство, јазик, традиции, култура и, пред сè, преку својот автохтон статус – несомнено го претставуваат примарното малцинство во рамките на оваа држава, која, се надеваме, се подготвува за влез во Европската Унија во наредните години.

Ова се тврди без притоа длабоко да се навлегува во непроценливиот придонес на Македонците кон историјата на Албанија – како пред, така и по прогласувањето на независноста во 1912 година – или во истакнатите личности од областа на литературата, политиката, спортот и науката кои своите национални корени ги влечат од оваа заедница.

Притоа, посебен акцент се става на повеќевековното присуство на Македонците на териториите на денешна Албанија, средновековна Арберија и античка Илирија (особено во нејзиниот подоцнежен период).

Уште од доаѓањето на првите словенски племиња – Берзити и Драговити (чие присуство, како што претходно напоменав, е потврдено преку денешните топоними во Албанија, како што се Бержита во близина на главниот град Тирана и Драгобија на Алпите во областа Тропоја на северот) – Македонците во овие краишта заедно со раното арбанашко население, континуирано соживејувајќи и комуницирајќи меѓу нив.

Цар Самоил – од својата тврдина на Мала Преспа (чиј дел сè уште се протега на албанска територија) – и Свети Јован Владимир – чии посмртни мошти почиваат во светиот манастир што го носи неговото име во близина на Елбасан (изграден во негова чест од истакнатото средновековно арбанашко благородничко семејство Топија) – како и легендата за неговата сопруга, ќерката на Самоил, Косара (име што сè уште го носат многу современи Албански жени и девојки), заедно со бројни други примери, уште поубедливо го потврдуваат ова тврдење…

Истото важи и за ликот на Свети Наум, oвој манастир – сместен на бреговите на заедничкото Охридско Езеро – претставува точка на средба (а секако не и линија на раздвојување) меѓу двата народа, а и светецот и неговиот манастир и денес уживаат голема почит и се високо ценети од Албанците.

Да не го заборавиме и Берат – поврзан со свети Климент, Горазд и Ангелариј (и нивните мошти) – како и многубројните други, неспорни докази во таа насока.

Сепак, без притоа на кој било начин да се омаловажуваат другите почитувани национални малцинства присутни на територијата на денешна Албанија – со можен исклучок на древната влашка заедница, наследници на многу старото наследство на Илирите и Македонците кои јазично се латинизирале – Македонците несомнено се единственото вистински автохтоно малцинство во денешна Албанија.

Ова тврдење е недвосмислено поткрепено со сеприсутноста на топоними со етимолошки корени во овој јазик, кои се протегаат од југот и областа Тоскерија па сè до најоддалечените делови на североисточна Албанија (вклучувајќи ги Валона, Ѓирокастро, Тепелена, Скрапар, Саранда и – секако – Корча, Поградец, Берат, Дебар, Кукс итн.).

Станува збор за топонимија која – во поглед на процентуалната застапеност – значително ги надминува латинските, грчките и, секако, српските влијанија.

Истовремено, позајмените зборови со словенско потекло во современиот албански јазик честопати можат да се поврзат со македонскиот јазик, што сведочи не само за добрососедските односи меѓу Албанците и Македонците, туку и за нивниот долготраен соживот на овие простори.

Пред сè, историчарите и народното сеќавање укажуваат на тоа дека црногорското малцинство во областа на Скадар главно пристигнало пред неколку века – поттикнато од причини како што се крвната одмазда и земјоделските работи – додека Бошњаците во Албанија пристигнале како *мухаџири* (бегалци) по Берлинскиот конгрес и Балканските војни, слично како и муслиманските Словени од Скадар, познати како *Подгоричани*.

Во меѓувреме, се смета дека грчката заедница во Дропул се населила во својот сегашен регион околу 18-тиот век, повторно од земјоделски причини (слично на жителите од Нарта, близу Валона, кои зборуваат грчки и самите признаваат дека пристигнале пред неколку века од Арта, Грција).

Со оглед на тоа што тие ги претставуваат главните национални малцинства во Албанија, неизбежно се доаѓа до научно и историски поткрепениот заклучок дека само Македонците – кои се протегаат од Врник, Корча до Пустец и Преспа, и од Голо Брдо до Гора и Шиштавец – се автохтони жители на своите земји, села и населби.

Не постојат докази за каков било „прилив“ или миграција на ова население во овие области; напротив, сите историски извори – заедно со јазичните и етнолошките докази – укажуваат на тоа дека Македонците од овие региони во денешна Албанија отсекогаш ги населувале своите прадедовски огништа.

Според тоа, со сигурност може да се тврди – како што сугерира и насловот погоре – дека Македонците се примарно малцинство во Албанија.

Следствено, тие мора да се третираат како такви, со целосно признавање – каде и да се наоѓаат – на нивните права, нивниот јазик, нивниот автохтон статус и нивното неспорно присуство на нивната родна почва.

Post Views: 51