Никола Ѓурѓај: Зачувување на македонскиот идентитет и европската соработка – предизвици и перспективи за националните малцинства во Албанија
Тој е главен уредник на весникот „Илинден“, основач и главен уредник на порталот minoritete.al, првиот национален онлајн-медиум кој исклучиво се фокусира на националните малцинства.
Во јуни оваа година, во Тирана се одржа 29-тиот семинар на Работната група за словенските малцинства (АГСМ) при Федералната унија на европските националности (ФУЕН). Семинарот, на кој се дискутираше за правата на малцинствата, европската интеграција и регионалната соработка, го отвори г. Никола Ѓурѓај, претседател на Македонското друштво „Илинден“-Тирана, кој воедно беше и коорганизатор на настанот, одржан за првпат во нашата земја.
Македонското национално малцинство во Албанија е концентрирано во селата долж албанско-македонската граница, во областа Преспа, во општина Пустец, во селото Врбник, во општина Девол, во областа Голо Брдо, во општините Либражд и Булќиза, во селата Хербел и Горна и Долна Крчишта, во општина Пешкопеја, како и во областа Гора, во општина Кукс.
Во продолжение прочитајте го интервјуто со г. Никола Ѓурѓај, претседател на Македонското друштво „Илинден“, реализирано по неговото враќање од Хелсинки, каде што учествуваше на Конгресот на ФУЕН.
Почитуван г. Ѓурѓај, штотуку се вративте од меѓународен ангажман, а пред неколку месеци бевте коорганизатор на сличен настан во Тирана. Според Вас, каква улога имаат ваквите ангажмани во животот на малцинството на кое му припаѓате? Како меѓународното партнерство влијае врз животот на едно малцинство?
Н. Ѓурѓај: Пред сè, овие меѓународни ангажмани имаат особено значење за животот на малцинствата, бидејќи создаваат можности за размена на искуства, застапување на нашите интереси и зајакнување на соработката со различни малцинства и организации.
За нас, како припадници на македонското национално малцинство во Република Албанија, важно е нашиот глас да биде слушнат, нашиот идентитет да биде почитуван, а предизвиците со кои се соочуваме да станат дел од дискусиите на европско и меѓународно ниво.
Македонското друштво „Илинден“–Тирана е член на Федералната унија на европските националности (ФУЕН) од 16 мај 2015 година и е дел од Работната група за словенските малцинства (АГСМ) при оваа организација.
Дваесет и деветтиот семинар на Работната група за словенските малцинства во Европа, организиран од Федералната унија на европските националности (ФУЕН) во соработка со Македонското друштво „Илинден“-Тирана, за првпат се одржа во Тирана, со учество на 20 организации и 40 претставници. Беше посебна чест во Тирана, Албанија, да бидат присутни претставници на малцинствата од 11 земји: Албанија, Германија, Австрија, Словенија, Хрватска, Естонија, Украина, Унгарија, Србија, Италија и Словачка.
Неодамна учествував и на Конгресот на ФУЕН, кој се одржа во Хелсинки, Финска, како единствен претставник од Република Албанија кој го претставуваше македонското национално малцинство.
Овие настани се важни можности за градење мостови на соработка, споделување искуства и учење од начините на кои другите малцинства ги зачувуваат својот јазик, култура и идентитет и ги штитат своите права.
Меѓународното партнерство директно влијае врз животот на едно малцинство, бидејќи му помага да не се чувствува изолирано, туку да биде дел од поширока мрежа на солидарност и соработка.
Преку ФУЕН и други меѓународни организации, Македонското друштво „Илинден“-Тирана создава простор за дискусија за заедничките прашања, за претставување на потребите на македонското национално малцинство и за барање конкретни решенија.
Овие соработки можат да донесат придобивки во областа на образованието, културата, зачувувањето на мајчиниот јазик, вклучувањето на младите и застапеноста во јавниот и институционалниот живот.
Особено значајно е што преку овие средби воспоставуваме контакти и трајни односи со претставници на други малцинства. Кога ги споделуваме нашите искуства, сфаќаме дека, и покрај историските и општествените разлики, многу од нашите предизвици се слични.
Тоа ни помага да учиме едни од други, да го зајакнеме нашиот заеднички глас и да градиме партнерства што ќе продолжат и по завршувањето на активностите.
Сепак, сметам дека успехот на овие ангажмани не треба да се мери само преку учеството на семинари и конгреси, туку пред сè преку резултатите што тие ги носат за нашата заедница. Важно е знаењата, контактите и идеите стекнати на овие средби да се претворат во конкретни иницијативи, кои ќе ги вклучат младите, ќе го зајакнат организирањето на заедницата и ќе создадат подобри можности за идните генерации.
Затоа, учеството во меѓународни активности го сметам за долгорочна инвестиција во развојот на нашата заедница. Колку повеќе соработуваме со другите, толку повеќе можности создаваме за заштита на нашите права, зачувување на нашиот идентитет и обезбедување достојно место за малцинствата во општествата во кои живеат.
Меѓународната соработка, солидарноста и размената на искуства се важни средства за напредок. Разновидноста не треба да се гледа како пречка, туку како заедничко богатство, а партнерството меѓу малцинствата е можност за изградба на подемократска, поискрено инклузивна и поправедна Европа за сите.
Како би му ја објасниле на едно дете или на еден млад човек што живее во нашата земја посебноста и вредностите на македонската култура? Кога Вие лично станавте свесни за својата етничка припадност?
Н. Ѓурѓај: Македонската култура би му ја објаснил на едно дете или млад човек како посебно богатство што ги опфаќа јазикот, традициите, музиката, народните ора, традиционалната носија, кујната и историјата.
Би му покажал дека нејзините вредности се темелат на почитта кон семејството, гостопримството, солидарноста и зачувувањето на културното наследство.
Исто така, би му објаснил дека запознавањето и зачувувањето на нашата култура не значи оддалечување од другите култури, туку учење да ги почитуваме и да живееме заедно во хармонија.
Што се однесува до мојата етничка припадност, свеста за неа се развиваше постепено, уште од детството, преку семејството, јазикот, традициите и културните празници.
Верувам дека е важно секој млад човек да се чувствува горд на сопствениот идентитет, истовремено почитувајќи ги идентитетот и културата на другите.
Како успеале Вашите предци да ги зачуваат македонските традиции за време на комунистичкиот период?
Н. Ѓурѓај: Нашите предци ги зачувале македонските традиции за време на комунистичкиот период преку одбележување на традиционалните празници, пеење народни песни, играње македонски ора и подготвување традиционални јадења.
Тие им ги пренесувале јазикот, обичаите и културата на помладите генерации во рамките на семејството и заедницата.
Како припадниците на македонското национално малцинство денес успеваат да му останат верни на својот идентитет и на заедницата на која ѝ припаѓаат, имајќи ги предвид предизвиците на современото време?
Н. Ѓурѓај: Припадниците на македонското национално малцинство денес успеваат да му останат верни на својот идентитет и на својата заедница преку зачувување на мајчиниот јазик, традициите, културата и историјата.
Тие учествуваат на традиционални празници, организираат културни активности и им ги пренесуваат вредностите на помладите генерации.
Сепак, се соочуваат со предизвици како што се глобализацијата, емиграцијата, предрасудите и опасноста од губење на националниот идентитет.
За да се надминат овие предизвици, важно е младите да го изучуваат јазикот и традициите на својата заедница, да соработуваат меѓусебно и да ги поддржуваат културните здруженија.
Верноста кон заедницата не значи затворање кон другите, туку зачувување на сопствениот идентитет со истовремено почитување на другите култури.
На тој начин, припадниците на македонското национално малцинство можат да ја зачуваат својата припадност, а истовремено да се интегрираат во општеството во кое живеат.
Според Вас, колку нашето општество ги познава националните малцинства? Колкави се сознанијата на нашите институции за потребите на малцинствата и колку локалната власт ги поддржува тие потреби?
Н. Ѓурѓај: Сметам дека нашето општество ги познава националните малцинства до одреден степен, но сè уште постои недостиг од информации и свесност за нивната култура, традиции, јазик и потреби.
Институциите имаат сознанија за правата и потребите на малцинствата, но не секогаш успеваат целосно да ги разберат и практично да одговорат на нив.
И локалната власт ги поддржува на различни начини, но таа поддршка треба да биде поконтинуирана и поконкретна, особено во областа на образованието, зачувувањето на културниот идентитет, застапеноста и еднаквите можности.
Сметам дека постојаниот дијалог со малцинствата и нивното вклучување во процесите на донесување одлуки се од суштинско значење за да се осигури дека нивните потреби ќе бидат слушнати и исполнети.
Како македонското национално малцинство успева да ги зачува своите вредности и традиции во нашата земја? Која е улогата на државата во овој поглед?
Н. Ѓурѓај: Македонското национално малцинство ги зачувува своите вредности и традиции преку употребата на македонскиот јазик, одбележувањето на традиционалните празници, зачувувањето на обичаите, песните, ората и народните носии.
Тоа организира културни активности и им ги пренесува традициите на помладите генерации.
Улогата на државата е да ги заштитува правата на националните малцинства, да овозможи изучување и употреба на мајчиниот јазик, да ги поддржува културните активности и да поттикнува соживот, еднаквост и почит меѓу сите заедници.
Кои се, според Вас, тешкотиите со кои денес се соочува Вашето малцинство? Како сметате дека можат да се надминат?
Н. Ѓурѓај: Македонското национално малцинство во нашата земја се соочува со повеќе предизвици, меѓу кои се зачувувањето на јазикот, културата и традициите, ограничените можности за образование и информирање на мајчиниот јазик, како и соодветната застапеност во јавните институции.
Друг предизвик е зачувувањето на националниот идентитет кај помладите генерации, особено во услови на емиграција и општествени промени.
За надминување на овие тешкотии потребни се конкретни политики за заштита на правата на малцинствата, поддршка за образованието и културните активности, како и постојан дијалог меѓу институциите и претставниците на малцинствата.
Исто така, важно е да се промовираат еднаквоста, меѓусебното разбирање и почитувањето.
Како сметате дека европската интеграција ќе влијае врз животот на националните малцинства во нашата земја?
Н. Ѓурѓај: Сметам дека европската интеграција може да донесе нови можности за подобрување на положбата на националните малцинства преку зајакнување на човековите права, еднаквоста пред законот и заштитата на јазичниот и културниот идентитет.
Процесот на интеграција може да придонесе и за подобрување на образовните стандарди, зголемување на можностите за вработување и поголемо учество на малцинствата во јавниот живот.
Сепак, овие придобивки не доаѓаат автоматски. Тие бараат спроведување на законите, инклузивни политики и постојана посветеност од страна на институциите.
За македонското национално малцинство, европската интеграција би претставувала можност за зачувување и развој на националниот идентитет, а истовремено и за придонес кон подемократско и потолерантно општество.
Како ја гледате иднината на македонското малцинство во нашата земја?
Н. Ѓурѓај: Иднината на македонското национално малцинство ја гледам со надеж, но и со свест дека постојат предизвици што бараат постојана посветеност.
Верувам дека неговата иднина зависи од можноста да ги зачува јазикот, културата, традициите и националниот идентитет, како и од создавањето услови младите генерации да имаат еднакви можности за образование, вработување и учество во општествениот живот.
Важно е да се зајакне соработката меѓу македонското малцинство и државните институции, како и да се поттикнува дијалогот со другите заедници.
Со правични политики, институционална поддршка и меѓусебно почитување, македонското национално малцинство може да продолжи да го зачувува својот идентитет и да даде значаен придонес во развојот на нашата земја.
Извор: „Земра Шќиптаре“ – интервју со Никола Ѓурѓај, 19 октомври 2026 година.
Оригиналниот текст е достапен на: https://www.zemrashqiptare.net/entela-binjaku-nikolla-gjurgjaj-sfida-dhe-perspektiva-per-pakicat-kombetare-ne-shqiperi-72747.html
Post Views: 55
